Rechtvaardige prijzen door prijstransparantie
REGIOFAIR heeft nu ook een apart hoekje op het internet:
Ga naar: hoe we de krachten van fair trade en korte keten kunnen bundelen
Fair Trade voor iedereen
Als consument heeft men er belang bij om zo goedkoop mogelijk in te kopen. Dit kan echter snel ten koste gaan van de producent. Bijzonder duidelijk wordt dit zichtbaar bij het steeds verder dalende inkomen van de boeren in de ontwikkelingslanden. Hier hebben de consumenten gereageerd en kiezen in versterkte mate voor produkten uit de ‘eerlijke’ handel de zgn. ‘fair trade’. In Europa zijn echter ook boeren. Waarom zouden zij ook niet van de eerlijke handel profiteren?
Dit is een geactualiseerde versie van een artikel, dat in februari 2004 verscheen op http://www.driegeleding.org.
Deze bijdrage past in een artikelenreeks met als ‘thema: fairtradetransparantie‘.
fair trade criteria uitgekristalliseerd
In de loop der jaren zijn enkele fair trade criteria uitgekristalliseerd, die voor een deel omvattender zijn, dan men op het eerste gezicht zou vermoeden.
een inkomen dat bestaanszekerheid schept
De prijzen worden in vergaande mate onafhankelijk van de wereldmarktprijzen vastgelegd.
langdurige verdragen
Door deze zekerheid zijn ook investeringen eenvoudiger.
vooruitbetaling
In de meeste gevallen worden bestellingen tot 50% vooruitbetaald.
geen tussenhandel
Verdragen worden door de producenten direct met de boeren of hun coöperaties gesloten.
van pure markteconomie naar een verdragseconomie
Wat door fair trade in gang is gezet, laat zich het beste omschrijven als een geleidelijke overgang van de pure markteconomie naar een verdragseconomie. Maar anders als bij producentenkartels worden de hogere prijzen voor de producenten niet achter de rug van de consumenten om, maar op basis van wederzijdse overeenstemming vastgesteld.
Open dagen op de (biologische) boerderijen vernieuwen de band tussen boer en consument en zijn daarom een stap op weg naar ‘regiofair‘.
leren van het succes
eerlijke handel met het zuiden overdragen op de eigen landbouw
Bijzonder succesvol is de eerlijke handel in Zwitserland. Hier bereikte in 2004 een toonaangevende supermarktketen dubbelcijferige marktaandelen van fairtrade-produkten (sinaasappelsap 10%, koffie 16%, bananen 21%). Vandaag zijn fairtradebananen in de Alpenstaat goed voor een marktaandeel van over de vijftig procent. Deze cijfers zijn grotendeels op het conto te schrijven van een coöperatieve winkelketen, die besloten enkel nog fairtradebananen te verkopen. [info]
Ondernemingen, die nog niet mee willen doen, komen onder druk te staan. Op de Zwitserse website van Nescafé stond begin 2004 nog een behoorlijk uitvoerige uiteenzetting te lezen, waarom het concern geen fair trade produkten aanbood en dat ook in de toekomst niet van plan was. Op dezelfde website in Duitsland was het onderwerp echter totaal onvindbaar. De reden mocht duidelijk zijn. In Duitsland werden ondanks de 10 keer grotere bevolking nog niet eens de absolute aantallen van de Zwitserse fair trade omzetten bereikt! In maart 2008 bekende Nescafé zich echter plots minder afkerig t.a.v. eerlijke handel en bracht een Max Havelaar-variant van haar oploskoffie op de markt. [info]
De wereld kan dus iets van de Zwitsers leren. Maar de Zwitsers kunnen ook iets van zichzelf leren. De vraag is namelijk, hoe het succes van de eerlijke handel met de ontwikkelingslanden op die van de eigen landbouw overgedragen kan worden. Wanneer men de vele landbouwsubsidies weglaat, dan zou het de meeste Europese boeren niet veel beter vergaan als hun collega’s in de ontwikkelingslanden. Het probleem van dergelijke overheidssubsidies is echter, dat zij op een andere wijze nog veel grotere problemen scheppen, als de problemen die zij ermee zeggen op te lossen.
mondiale eerlijke handel: van ‘transfair’ naar ‘regiofair’
In tijden van globalisering heeft iedere vermenging van staats- en economische belangen catastrofale gevolgen. Hybride structuren zoals de WTO, waar politieke vertegenwoordigers over economische vragen zoals subsidies en importheffingen beslissen, hebben tot escalatie van de spanningen tussen Noord en Zuid geleid. Een alternatief daarvoor is een regionale fair trade, waar prijsproblemen tussen producenten en consumenten – dat wil zeggen binnen de economie zelf – met wederzijds goedvinden opgelost worden. Dan speelt het geen rol meer wie over precisie- of massavernietigingswapens beschikt. In Duitsland werd voor de mondiale eerlijke handel de term ‘transfair’uitgevonden. Hoe zou het zijn, wanneer wij – als uitbreiding daarvan – van ‘regiofair’ zouden spreken?
meer prijstransparantie
De naam regiofair alleen is niet genoeg. De Europese consument associeert ontwikkelingslanden spontaan met armoede. De situatie van de eigen landbouw stelt hij zich beduidend minder dramatisch voor. Hij ziet daar niet zo makkelijk de noodzaak om niet alleen naar het eigen belang te kijken. Maar wat als hem de cijfers ter inzage gelegd zouden worden?
Wij consumenten zijn reeds meesters op het gebied van de prijsvergelijking. Tot nu toe kunnen wij kunnen echter alleen eindprijzen vergelijken. Geheel anders zou het zijn, wanneer naast de winkelprijs nog aangegeven zou worden welk aandeel daarin de boeren, verwerkende industrie, transport, groothandel en detailhandel hebben.
Bij een dergelijke prijstransparantie laat zich snel vaststellen of de prijs niet toevallig ten koste van de lokale boeren verlaagd is. Dat zou nog eens ‘consumentenopvoeding’ zijn. Dit is met name belangrijk voor de biologische, respectievelijk biologisch dynamische landbouw, die zo langzamerhand haar weg vindt in de reguliere supermarkten. Niet alle merken, zoals Demeter in Zwitserland, staan erop, dat deze supermarkten dezelfde prijs betalen als de andere winkels en alleen daardoor goedkoper kunnen verkopen door een kleinere marge te nemen. Anderen laten zich wat sneller onder druk zetten.
Men kan zich daarom voorstellen, dat de supermarkten tegen prijstransparantie zijn. Nog minder enthousiast zijn echter de kleine winkels die juist in de natuurvoedingsbranche sterk vertegenwoordigd zijn. Zij moeten hogere prijzen hanteren om te kunnen overleven.
Ze zien het niet zo zitten wanneer – bijvoorbeeld op verpakkingen – zichtbaar gemaakt wordt dat de hoge winkelprijzen met name op hun nogal hoge marges terug te voeren zijn. Dit heeft tot nu toe het bio-dynamisch keurmerk Demeter in Zwitserland ervan weerhouden om het initiatief voor meer prijstransparantie te nemen, hoewel dit zowel door de Demeter consumenten als Demeter boeren gewenst werd. Men is bang om door de kleine natuurvoedingswinkels geboycot te worden.
Misschien zijn er wel betere vooruitzichten zijn bij natuurvoedingssupermarkten te vinden. Zo heeft de winkelketen Alnatura al artikels (van de hand van de originele auteur van dit artikel – red.) over prijstransparantie in haar klantenblad opgenomen. Toch zijn er nog enkele artikelen als deze en veel vragen van klanten nodig, totdat de eerste concrete stappen in deze richting zullen gezet worden. Wanneer het zover is, dan heeft regionale eerlijke handel duidelijk betere kansen.
steekt de duivel in de tussenhandel?
Wat weerhoudt Nescafé er echter van om voor de volle honderd procent aan de mondiale eerlijke handel mee te doen? Het meest duidelijke argument is misschien, dat de multinational in plaats van directe aankoop bij de koffieplanters liever gebruik maakt van koffiemakelaars, die “zoveel waren samenbrengen, dat transport en arbeid zich lonen”. Wanneer de prijzen vanwege de overproduktie te sterk zinken, wordt maar al te snel vergeten dat handel op zichzelf altijd goedkoper makend werkt. De tussenhandelaren worden dan snel als uitbuiters beschouwd.
Wanneer echter van de kant van Nescafé beweerd wordt, dat vaste prijzen tot uitbreiding van plantages en overproduktie leiden, dan vraag je je toch af of deze mensen wel weten waarover ze het hebben. Dit klopt bij door de overheid gegarandeerde prijzen zoals men deze van de Europese landbouwpolitiek kent. Bij de prijstoeslag die gehanteerd wordt bij de eerlijke handel voelen de producenten zich echter verantwoordelijk. Velen investeren het extra geld om hun afhankelijkheid van koffie te reduceren en alleen dan koffie te produceren, wanneer de prijzen hoog genoeg zijn. Zij krijgen dus meer ruimte om de markt zelf vorm te geven (in plaats van heen en weer geslingerd te worden door de dynamiek van de wereldmarkt.
Dit artikel verscheen in 2004. Sylvain Coiplet is oprichter van het Institut für Soziale Dreigliederung in Berlijn. (Vertaling EC Bakker)
1. het originele artikel vind je hier: http://www.driegeleding.org/fairtrade
2.Over fairtradebananen in Zwitserland
“En je ziet dat in bepaalde gevallen alternatieve distributrievormen eigenlijk zelfs dominant kunnen zijn. In Zwitserland is een meerderheid van de verkochte bananen fair trade. Hoe komt dat? Omdat de distributie voor een groot deel nog steeds in handen is van een coöperatieve winkelketen, en dat die vanuit haar waarden kan zeggen: ‘wij kiezen voor fair trade, principieel’. In die keten zijn bijna negentig procent van alle verkochte bananen fair trade. Op dat moment overstijg je het pure statement. Dan ben je ook economisch van belang. Tot in het Zuiden in dit geval.”
: Dirk Barrez in een interview op Indymedia.be.
3. ‘Nescafé gaat fair’ – rechtstreekse link naar foodlog.nl
ethisch eten: hoe ethisch, duurzaam of ecologische verantwoord is onze voeding?
In een bijdrage op Foodlog.nl stelde ik de vraag: “ben jij een ethische eter?” Jazeker, ‘eter’ met één (1) ‘t’ 
Wellicht had dit lijstje, dat ik 23 maart 2008 op de website van de Engelse krant The Guardian vond, er mijn vraag in een wat duidelijker perspectief kunnen plaatsen. Ik vertaal en vul aan met voorbeelden.
Opmerking: kwesties als verpakking, regiofair, verspilling, overmatige consumptie, e.d. ontbreken in dit lijstje. Later zal ik deze in een nieuwe bijdrage aanbrengen.
de sleutelvragen
Vragen die we in overweging kunnen nemen bij het beslissen over hoe ethisch en ecologische verantwoord of duurzaam onze voeding is:
hoe wordt de voeding geproduceerd — machinaal of manueel?
Voedsel dat lokaal wordt geproduceerd, is niet noodzakelijk klimaatvriendelijker of duurzamer dan voedsel dat wordt ingevoerd. Er worden in ons deel van de wereld veel meer tractoren of andere machines gebruikt bij het produceren van voedsel, dan in ontwikkelingslanden.
‘Er zijn in de wereld dertig miljoen boeren met een tractor. Meer dan een miljard anderen moeten het in het beste geval met een os of een ezel stellen – vaak hebben ze alleen een hak of een machete.’ – Dirk Barrez in ‘Boeren aller landen, verenigt u’ uit Knack magazine van vrijdag 14 september 2007 [link]
hoe wordt het voedsel vervoerd en hoever moet de koper zich verplaatsen om het te kopen?
Lokaal geproduceerd voedsel kan minstens even sterk op het milieu wegen als voedsel dat wordt ingevoerd, wanneer de koper er zich verder voor moet verplaatsen en daar een gemotoriseerd voertuig voor gebruikt.
‘De gemiddelde (Amerikaanse) koper rijdt in zijn auto van twee ton een aantal kilometers naar de supermarkt om tenminste één maal per week ongeveer vijftien kilo voedsel te vervoeren.’ – Lester Brown in ‘Ons dagelijks brood’ uit 1974
‘(…) de auto van de consument die op en neer rijdt naar de super (laten we zeggen voor 5 kilometer) om even een brood en een pak melk te halen, belast het milieu onevenredig meer dan een vliegtuiglading suikerbonen uit Kenia, omgerekend in energieverbruik voor het transport per hoeveelheid levensmiddel [MJ/kg].’ – Foodmiles: ‘koop dichtbij’ wordt een thema – Ulphard Thoden van Velzen op foodlog.nl (2006) [link]
wie wordt er beter van het verbouwen van het voedsel?
Landbouw is voor de meerderheid van de bevolking in ontwikkelingslanden de belangrijkste bron van inkomsten.
‘Ik denk dat de term ‘duurzaam’ niet duurzaam is. Door slaafvrije Afrikaanse vruchten te kopen draag je meer bij aan een betere wereld dan door in je hybride-auto langs de boerderij te rijden voor een half dozijn eieren.’ – ‘Voedselkilometers ramp voor miljoen Afrikaanse fruittelers’ – journalist Wouter van der Land op foodlog.nl (2007) [link]
‘in de meeste Afrikaanse landen werkt nu 70, 80 procent van de mensen in de landbouw. Die kunnen niet allemaal een redelijk inkomen krijgen. Het is maar als de landbouw productiever wordt dat er voor een aantal mensen kansen komen om iets anders te doen. Onderwijs, gezondheidszorg, de eerste industrie. En dan slaat de motor aan.’ – Dirk Barrez in ‘Boeren aller landen, verenigt u’ uit Knack magazine van vrijdag 14 september 2007 [link]
welke chemische middelen werden er gebruikt tijdens het telen van het voedsel?
Het kan best zijn dat bij het verbouwen van voedsel in ontwikkelingslanden minder schadelijke chemische middelen gebruikt (hoeven te) worden.
‘Voedsel telen (…) heeft verhoudingsgewijs drie tot vier ton aan TNT per 4000m2 nodig op een moderne Amerikaanse boerderij. De energie, die wordt toegevoegd aan de velden in Iowa, is gelijk aan de energie van 4,000 keer de atoombommen die op Nagasaki vielen.’ – Richard Manning in ‘The oil we eat’ (2004) [link]
‘… er wordt geschat dat 150.000 mensen afhankelijk zijn van biolandbouw in Kenia voor hun levensonderhoud — de vrees bestaat dat zij slachtoffer zullen worden van de nieuwste Westerse obsessie: voedselkilometers.’ – ‘Organic farmers face ruin as rich nations agonise over food miles’ op timesonline.uk (2007) [link]
hoe of hoelang werd het voedsel bewaard?
Lokaal geproduceerd voedsel kan (in bepaalde gevallen) lang bewaard worden. Voeding kies je best naargelang de tijd van het jaar.
‘In het geval van uien is het Verenigd Koninkrijk (VK) meer energie-efficient dan Nieuw-Zeeland (NZ). Maar, wanneer de opslagkosten voor de uien uit het VK worden meegerekend ter vervanging van (verse) import uit NZ dan is het VK minder efficient dan NZ.’ – citaat rapport ‘Food Miles – Comparative Energy/Emissions Performance of New Zealand’s Agriculture Industry’ van de Lincoln University in New Zealand (2007) [link]
‘Verse erwtjes … kosten slechts 40% van de energie van een diepgevroren verpakking erwten, en slechts 2,5 procent van een blik erwten.’ – Bringing the Food Economy Home, Norberg-Hodge, Merrifield, Gorelick [link]
hoeveel land werd er gebruikt bij het verbouwen van het voedsel?
Een vegetarisch dieet legt op minder grond beslag dan een voedingspatroon met vlees of dierlijke producten als melk. Niet de plaats van waar de voeding komt kan het meest belangrijk zijn, maar wel wát er wordt gegeten.
‘We consumeren steeds meer vlees, fruit, koffie en alcohol. Daardoor is er meer land, water en energie nodig voor onze voedselproductie.’ – Westers eetpatroon verhoogt druk op natuurlijke hulpbronnen – Winnie Gerbens-Leenes ontwikkelde een methode om de duurzaamheid van eetpatronen te meten (2006) [link]
‘… de bloedrode Westerse honger naar vlees kan niet wereldwijd overgenomen worden. Een vleesetende levensstijl in niet duurzaam: er is niet genoeg land om voor iedereen vlees te produceren.’ – ethicus en filosoof Peter Singer in ‘Ethics of eating’ op Mail&Guardian Online (2006) [link]
‘In totaal gebruikt de veehouderij 30% van het landoppervlak en 70% van alle landbouwgrond in de wereld.’ – ‘Vlees eten slechter voor milieu dan autorijden’ – Ailko Faber citeert rapport ‘Livestock’s long shadow’ op foodlog.nl (2007) [link]
‘Er worden momenteel 31 miljoen hectaren biologisch verbouwd.’ [link]
ook interessant: Eet minder vlees!
hoe wordt de voeding thuis bereid of bewaard?
Hoelang het voedsel bewaard wordt (bijv. in een ijskast) of hoelang het duurt om het te bereiden (bijv. de kooktijd) bepaalt voornamelijk de totale hoeveelheid verbruikte energie.
‘In België wordt jaarlijks zo’n 15 ton CO2 per persoon geproduceerd. Voor louter huishoudelijke activiteiten komt de uitstoot neer op 7 ton per persoon per jaar.’ – vzw kilowat?uur in ‘CO2minderen voor dames’ (2007) [link]
‘… uit ons onderzoek blijkt dat in het geval van aardappels van eigen bodem, 48% van alle energie tijdens de levenscyclus van de aardappel in de keuken verbruikt wordt (de levenscyclus behelst het zaaien, groeien, oogsten, verpakken, bewaren, transporteren en consumeren van de aarappels).’ – Gareth Edwards-Jones in ‘Food miles don’t go the distance’ op news.bbc.co.uk d.d. 16 maart 2006 [link]
1. Het lijstje, van de website van The Guardian.
2. duurzaam en eco-efficiënt: ‘meet, reken, win voor meer eco-efficiëntie thuis’
‘Zowat elk handelen kost energie. Bewegen we op eigen spierkracht dan moeten we na een tijdje eten. De energie van het voedsel dient om ons aan de gang te houden.
Voedsel is niets anders dan lekker verpakte energie van de zon en CO2 uit de lucht die de groene bladeren van de planten opnemen en vastleggen. Na de vertering en bij het uitademen stoten wij die CO2 weer uit. Het systeem is in evenwicht.’
: uit het boekje ‘CO2 voor dames’ van vzw www.co2minderen.be
3. ‘Boeren aller landen, verenigt u’ – rechtstreekse link
4. Foodmiles: ‘koop dichtbij’ wordt een thema – rechtstreekse link
5. ‘Voedselkilometers ramp voor miljoen Afrikaanse fruittelers’ – rechtstreekse link
6. ‘The oil we eat: Following the food chain back to Iraq’ – rechtstreekse link
7. ‘Organic farmers face ruin as rich nations agonise over food miles’ – rechtstreekse link
8. ‘Food Miles – Comparative Energy/Emissions Performance of New Zealand’s Agriculture Industry’ – rechtstreekse link
9. ‘Bringing the Food Economy Home’ – quote op celsias.com
10. ‘Duurzaam eten: wat een water en vierkante meters!’ (foodlog.nl over Winnie Gerbens-Leenes) – rechtstreekse link
11. ‘Ethics of eating’ – rechtstreekse link
12. ‘Vlees eten slechter voor milieu dan autorijden’ – rechtstreekse link
13. ‘Global Organic Farming: Continued Growth’ – rechtstreekse link
14. ‘Food miles don’t go the distance’ – rechtstreekse link
vette vis met borrelnootjes
Neen, geen nieuw recept. Al moet ik echt eens mijn achterstand aan nog in te tikken recepten gaan ophalen. Vette vis met borrelnootjes. Wie de politieke slapstick in België van het afgelopen jaar heeft gevolgd -en wie heeft dat niet? – die kon inderdaad niet anders dan vaststellen: “Belgische politici waren acht maanden creatiever in het bedenken van culinaire beeldspraken, dan in het sluiten van compromissen.”
Daarstraks viel het me plots te binnen. Ooit postte ik deze thread op Foodlog.nl: “voeding geen verkiezingsthema in België“. Ik wist niet beter… echt niet.
En wat ik me ook nog liep te de bedenken: zou er al iemand een poging hebben ondernomen, om met bovenstaande ingrediënten culinair aan de slag te gaan?
Fair Trade is now on Google Earth!
Van waar komt onze fairtradekoffie? U kan het vanaf nu ontdekken via Google Earth!
TransFair USA (US-equivalent van Max Havelaar) werkt samen met Google om je op een wel heel directe manier te laten kennismaken met de producentenorganisaties en gecertificeerde plantages in Latijns-Amerika, Afrika en Azië.
Surf naar: Google Earth
Viewing Fair Trade farm profiles is easy!
1. Download and install the Google Earth application
2. Open Google Earth and:
* View > Sidebar
* (expand) Layers
* (expand) Global Awareness subset
* (click) Fair Trade Certified
3. This should pop-up the Fair Trade Coop icons and populate the earth, look around Latin America for the icons.
Fairtradebananen: Oké!
AgroFair verkocht in 1996 voor het eerst fairtradebananen In Europa, onder de merknaam Oké. In 2002 volgden fairtrademango’s en -ananas.
