waarom de voedselprijzen zullen blijven stijgen ? – “’t is simpel: er is te weinig landbouwgrond om iedereen te eten te geven” – interview Humo met Geert Haesaert, professor plantenteelt Gent

Wellicht interesseren je ook deze artikels:
1. De kosten van voeding: feiten en figuren
2. versimpeling van het dieet: over de noodzaak van duurzame eetpatronen (1974: Lester Brown – 2006: Winnie Gerbens)
3. Aardappelen en brood eten in plaats van rijst’ – dr. Winnie Gerbens

OPMERKING: Onderstaand artikel nam ik over uit HUMO. Het is nergens online terug te vinden, vandaar. Dus, dank u, HUMO!

de wereldvoedselprijzen stegen de afgelopen 10 jaar 80 procent

De prijs van voedsel is het voorbije jaar met bijna acht procent gestegen. Daar zijn we met z’n allen nog altijd niet goed van. Er is gepoogd ons gerust te stellen: België was al jaren goedkoper dan de andere landen in de eurozone, de prijsstijging was een correctie, meer niet. Op zich klopt dat – maar geloof niet dat het daarom gedaan is met de stijgende prijzen. Geert Haesaert, professor plantenteelt aan de Gentse Hogeschool, een onderdeel van de Universiteit Gent, volgt de wereldlandbouw op de voet en zijn conclusie is even simpel als hard: voedsel wordt nog een pak duurder.

Geert Haesaert “Over de prijzen van het voedsel in de supermarkt zal ik het niet hebben. Dat die stijgen, heeft onder andere met de hogere brandstofprijzen te maken en ook met winstmarges, en dat is mijn rayon niet (lacht). Ik ben een plantenteler, ik kijk alleen naar de prijs die de boer krijgt. Die beïnvloedt de verkoopprijs evengoed. Kijk maar naar pasta, of koekjes: die zijn duurder geworden omdat de graanprijs fors is gestegen.

En graan en ook andere gewassen zullen alleen maar duurder worden. Prijsschommelingen zullen er altijd zijn – de oogst kan meevallen of tegenvallen – maar de boven- en ondergrens van die schommelingen komt steeds hoger te liggen. Dat is onvermijdelijk.”

HUMO Waarom bent u daar zo zeker van?

Haesaert “De FAO (Food and Agriculture Organisation, de voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties) heeft berekend dat we voor iedere mens 250 tot 300 kilo graan per jaar nodig hebben. Tot nog toe zijn we erin geslaagd dat cijfer te halen. Er zijn gebieden in de wereld die het met minder moeten stellen, maar dat heeft met politiek of logistiek te maken, niks met productietekorten op zich. De productie stijgt nog, maar: het stijgingspercentage neemt af, en je kan concluderen dat het einde van de groei in zicht is.

De wereldbevolking daarentegen neemt alsmaar toe. In 2050 – en dat is niet meer zo veraf – zijn we volgens de voorspellingen met negen miljard. Tegen dan kampen we met een graantekort: dan halen we die 250 kilo per hoofd niet meer. En een tekort zorgt altijd voor hogere prijzen: da’s de wet van vraag en aanbod.”

HUMO Waarom denkt u dat we niet nog meer graan kunnen produceren?

Haesaert “Er is simpelweg geen plaats. Elf procent van het aardoppervlak is geschikt voor de landbouw, en slechts drie procent voor intensieve landbouw – en dan heb ik het niet eens over industriële productie, gewoon over grond waarop je jaar in jaar uit gewassen kan telen. Die drie procent wordt nu al volledig gebruikt. In Afrika zullen nog wel een paar miljoen ongebruikte en relatief goede hectaren liggen, maar dan houdt het op.

De FAO heeft vastgesteld dat haast alle nieuwe landbouwgrond van minderwaardige kwaliteit is. Landbouwgrond winnen is vaak ook gevaarlijk: je verstoort de natuur en brengt ecosystemen en de biodiversiteit in gevaar. Dikwijls moet je er bossen voor omhakken, wat leidt tot erosie, woestijnvorming, modderstromen… In China is de woestijn opgerukt door de landbouwuitbreiding.”

HUMO Een gigantisch land als China heeft dus geen landbouwgrond meer op overschot?

Haesaert “Integendeel. Per jaar verdwijnt in China 650.000 hectare landbouwgrond: evenveel als het volledig areaal in Vlaanderen. Er worden huizen op gebouwd, fabrieken, wegen.”

HUMO Waarom moeten daar akkers en weiden voor opgeofferd worden?

Haesaert “Mensen wonen altijd in de vruchtbaarste gebieden. Een stad die uitdijt, pikt sowieso landbouwgrond in. Toen ik in 1994 voor het eerst in Peking was, bestond die stad uit vier ringen: nu, amper veertien jaar later, zijn er al acht. Als je grote steden met snelwegen verbindt, zoals China volop doet, ga je evenzeer door landbouwgrond. En de Drieklovendam op de Jangtse is een ramp: daar heeft men 30 tot 40.000 hectare goeie landbouwgrond laten onderlopen.

Het gevolg is dat China nu al veel meer graan importeert dan vroeger. In Afrika nemen ze zelfs gronden in concessie, zoals vroeger met de mijnen. In de buurt van Lubumbashi in Congo, waar mijn departement een landbouwproject heeft lopen, is een hele vallei door Chinezen ingenomen. Daar gaan ze volgend jaar rijst telen. En de Congolees zelf, die krijgt daar peanuts voor terug. De Chinezen komen met eigen machines en eigen mensen, en zowat de hele oogst wordt meteen per boot naar het thuisland verscheept: allemaal onder het mom van ontwikkelingssamenwerking.”

HUMO Er zijn niet alleen méér Chinezen, ze worden ook rijker. En rijke mensen eten meer.

Haesaert “Klopt. De Chinezen eten bijvoorbeeld meer vlees dan vroeger. Maar om varkens en kippen te voederen, heb je – inderdaad – granen nodig.”

genetisch gemanipuleerd

HUMO Meer landbouwgrond kan dus niet, maar misschien kan op dezelfde oppervlakte wel meer geteeld worden.

Haesaert “Er zit nog een beetje rek in de klassieke veredeling van gewassen, en in bepaalde delen van de wereld kan de gewasbescherming – het gebruik van insecticiden en pesticiden en zo – nog beter, maar veel meer marge is er niet meer.

De vraag is: kunnen GGO’s, genetisch gewijzigde organismen, een oplossing bieden? Ik ben daar zeker niet tegen, maar ik geloof niet dat ze voor de grote ommekeer zullen zorgen. Met GGO’s kun je in potentie zeker een hogere opbrengst halen, maar in de praktijk steekt een gebrek aan water of zon daar een stokje voor.

GGO’s hebben misschien een grotere toekomst als energiegewassen. Als we, met genetische wijziging, de samenstelling van die planten kunnen verbeteren en er ook voor kunnen zorgen dat ze groter worden, dan krijgen we meer en betere grondstoffen van methaan en bio-ethanol.

Waarmee we bij het volgende probleem zijn aanbeland: op steeds meer landbouwgrond staat nu grondstof voor bio-energie. Benzine is duur, dus wordt het interessant om bio-olie te maken. Bovendien is het milieuvriendelijk, dus steunen politici die industrie graag. Met als gevolg dat er nóg minder graan voor menselijke consumptie beschikbaar zal zijn, en de prijzen nog verder stijgen.”

HUMO In de Verenigde Staten dient al één derde van de maïsproductie voor de aanmaak van bio-energie.

Haesaert “Met vérstrekkende gevolgen. Vroeger teelden ze in de Midwest naast granen vooral soja. Die hebben ze vervangen door maïs, want dat was dankzij de bio-energie winstgevender. Maar daardoor kwam er in Amerika een tekort aan soja en werd die duur. Waarop de Brazilianen massaal bossen zijn gaan omhakken om er soja te telen. Het is een domino-effect.

In België worden dit jaar nog twee grote installaties voor het maken van bio-ethanol opgestart. Als die eenmaal op volle capaciteit draaien, hebben ze 35.000 hectare tarwe nodig: vijftien procent van alle tarwe die in ons land verbouwd wordt. En dat is nog maar het begin.”

HUMO Nu we toch over het milieu bezig zijn: water is een kostbaar goed geworden.

Haesaert “Dat wordt ook stilaan een probleem. Tussen 1955 en 1982 is de graanopbrengst – het aantal geoogste kilo’s – met 2,3 procent gestegen. Die groei was te danken aan betere bemesting, aan betere gewasbescherming, aan veredeling van rassen, maar vooral: aan irrigatie. We zijn onze akkers overvloedig gaan bevloeien, maar dat is niet meer zo evident. In Bretagne en de streek bezuiden Parijs gelden al redelijk strenge waterquota voor de landbouw. In sommige departementen in het zuiden is het tijdens hete maanden zelfs verboden te sproeien.

Californië, nog altijd de landbouwstaat van Amerika, is voor het grootste deel van zijn productie afhankelijk van irrigatie. Tot nog toe geen probleem, want de boeren hebben ‘waterrechten’: ze mogen zoveel gebruiken als ze maar willen. Maar LA dijt uit, en een stad slikt veel water. En het nabijgelegen Arizona, waar steeds meer rijke Amerikanen hun oude dag slijten, pompt meer en meer water uit de Coloradorivier, al was het maar om de vele golfterreinen te besproeien. Die rivier raakt leeggepompt, en dus staan de waterrechten van die boeren ter discussie. Als ze het pleit verliezen, zal dat nefast zijn voor hun oogst, en zal de prijs van hun producten verder stijgen.”

cultiver son jardin

HUMO Plant- en zaaigoed is duurder geworden. Ook dat beïnvloedt de prijs.

Haesaert “Da’s een vicieuze cirkel: als het eindproduct duurder wordt, dan ook het plant- en zaaigoed. Het is namelijk harder werken om zaaigoed te kweken dan gewoon graan. Dus willen die boeren – terecht – ook meer verdienen.”

HUMO Ook de prijzen van meststoffen en gewasbeschermers zijn fors de hoogte ingeschoten. Sommige producten zijn het voorbije jaar in prijs verdubbeld. En waar die sector vroeger met jaarprijzen werkte, is er nu al sprake van maand- en zelfs weekprijzen.

Haesaert “Ik heb zelfs weet van dagtarieven! Dat is inderdaad een aanzienlijke extra kost geworden.”

HUMO Als er en tekort aan granen komt, zal men dan landbouwgrond waar nu prei of paprika groeit opofferen om aan de basisbehoefte aan graanproducten te voldoen?

Haesaert “Dat is heel goed mogelijk. Waardoor de prijs van die ándere gewassen weer zou stijgen.”

HUMO Ja, hoe zit het eigenlijk met groenten en fruit? Zullen die ook almaar duurder worden?

Haesaert “De schaarste zal de landbouwgrond duurder maken. Of je daar nu prei of graan op plant, dat maakt geen verschil. Het waterprobleem, de prijs van mest en gewasbescherming, de olieprijzen, de arbeidskosten – daar hebben groenten- en fruittelers evenzeer last van. Dus zullen groenten en fruit ook aanzienlijk duurder worden: het kan gewoon niet anders.”

HUMO Slimme mensen beginnen nu met een moestuin?

Haesaert “Alleen al voor je gezondheid zou je ’t moeten doen, en om weer eens in contact te komen met de natuur. En je spaart er – als je je werkuren tenminste niet meerekent – zeker een cent mee uit. Maar in je basisbehoeften kan je nooit helemaal voorzien. Ik ken weinig tuiniers die graan verbouwen.”

HUMO Bloem of brood zullen we moeten blijven kopen.

Haesaert “En dat zal er helaas niet goedkoper op worden. Ik zeg niet dat er volgend jaar al een nieuwe forse prijsstijging komt, misschien laat ze zelfs nog een paar jaar op zich wachten, maar vroeg of laat is het zover. Dat is onvermijdelijk.”

HUMO Toch bedankt.

Sander Van den Broecke

weekblad Humo – 11 maart 2008

3 gedachtes over “waarom de voedselprijzen zullen blijven stijgen ? – “’t is simpel: er is te weinig landbouwgrond om iedereen te eten te geven” – interview Humo met Geert Haesaert, professor plantenteelt Gent

  1. Pingback: De kosten van voeding: feiten en figuren « recepten en nieuwsjes vanuit de Dorpsstraat, nummer 31

  2. Dit artikel is 3,5 jaar oud. Normaal vermindert zoiets de waarde, in dit geval niet. Toch zijn er een aantal punten waar ik mijn twijfels bij heb. 2008 was de vorige voedselcrisis. Hij werd gevolgd door een andere crisis: als gevolg van de hoge prijzen nam de graanproductie zodanig toe dat de prijzen zo ongeveer instortten.

    • Huib, ik kan me de kop inslaan: een paar jaar terug ontdekte ik onze puinhoop-archieven in de Wereldwinkel een aantal publicaties uit de vroege jaren zeventig; ik vind ze niet meer terug. Schokkend: mits ee eenvoudige vermenigvuldigingsregel toe te passen op de cijfers (exponentiele toename van de bevolkingsgroei als voornaamste indicator) kon je de cijfers uit die boekjes als een blauwdruw leggen op de cijfers vandaag.

      Waarom ik dit artikel vandaag nog eens opdiepte: vooral de stelling dat de landbouwgrond opgeraakt is een vaststelling die weinig wordt gemaakt. Zo gauw Foodlog heropstart, wil ik het graag in de groep gooien. Want volgens mij geldt dit niet voor Nederland noch België.

      Zijn stelling omtrent GMO’s voor energiegewassen: ook een doordenker.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s