Geloof niet in het gevaar van bio-diesel of andere ficties rondom de voedselcrisis

De stabiliteit van de boerenlandbouw, en daarmee de continuïteit van de voedselvoorziening is sinds het midden van de jaren 90 in snel tempo verslechterd. De oorzaak is niet ‘het gevaar’ van bio-diesel, maar wel de vrijhandel – met de wereldmarkt als enige regulator – ten voordele van de voedselimperiums.


Prof.dr.ir. Jan Douwe van der Ploeg

Jan Douwe van der Ploeg, hoogleraar transitiestudies aan de Landbouwuniversiteit van Wageningen, publiceert in juni 2008 een boek over boerenlandbouw en voedselimperia bij het Londense Earthscan.
In NRC Handelsblad (Nederland) van 10 mei 2008 verscheen een essay van hem, dat niet anders leest dan een pleidooi voor regiofair.

Je kunt een gesprek met de auteur over zijn boek zien/horen in het programma Desmet Live van dinsdag 27 mei 2008.

don’t believe the hype


  volledig essay hier te downloaden in .pdf-formaat

De kop van het artikel luidt: “Geloof niet in het gevaar van bio-diesel of andere ficties rondom de voedselcrisis”. Hij waarschuwt voor de comfortabele opvatting welke vandaag unisono weerklinkt uit de monden van politici tot derdewereldactivisten, met name “bio-energie staat opeens voor iets dat niet hoort: het steelt het voedsel van het bord van de arme medemens”. Van der Ploeg pleit voor argwaan en meent dat waar deze mening postvat, de échte drama’s ‘niet meer hoeven te worden belicht

Enkele quotes:

Wie, zoals de Engelse premier Gordon Brown (en na hem nog vele anderen) de bio-energie duidt als het grote kwaad, die kan zwijgen over de effecten van de neo-liberale herordening van landbouwproductie en voedselmarkten.

Het is waar dat er gigantische mogelijkheden zijn om de landbouwproductie op wereldniveau (inclusief de teelt van bio-energie) verder op te voeren. Het drama is echter dat we voortdurend inzetten op drie factoren die elkaar tegenwerken. Wat aan de ene kant wordt opgebouwd, wordt aan de andere kant weer net zo hard tenietgedaan.

Die drie factoren zijn volgens van der Ploeg:

  1. het terugdringen van de ‘boerenlandbouw’,
  2. het in stand houden van de wereldmarkt
  3. en de opkomst van nieuwe voedselimperia.

Als deze elementen serieus in de analyse worden betrokken dan blijkt dat het er met de voedselsituatie in de wereld alleen nog maar erger op gaat worden.

‘Ondernemerslandbouw’ is landbouw die sterk op de markt is geörienteerd en die wordt gekenmerkt door doorgaande expansie, vaak gefinancieerd met leningen en mogelijk gemaakt door nieuwe technologiën. Zo ontstaan grote agrarische ondernemingen die indrukwekkend ogen.

Maar schijn bedriegt.

Grote ondernemingen vervangen vaak tien kleinere die samen meer opbrachten.

M.a.w., dit zijn vormen van…

contra-productiviteit die de vooruitgang, die ook wordt geboekt, vaak ten dele en soms helemaal teniet doen.

Met een opmerkelijk bijkomend fenomeen in tijden van voortdurend lage prijzen:

de grootschalige bedrijven stoppen ermee, iets wat in de boerenlandbouw, van oudsher en ondanks alle problemen de drager van voedselzekerheid, nooit voorkomt.

Van der Ploeg heeft de moed als academicus het neoliberale voedselregime, dat de wereldmarkt als ordenend principe hanteert, ronduit te veroordelen. Hij wil af van de “ondernemerslandbouw” ten voordele van de kleine (familiale) boerenbedrijven. Wereldhandel, zo stelt hij, leidt tot ecologische wanorde.

Het lot van land en mensen overlaten aan de markt, komt overeen met de verwoesting ervan.

citeert hij Polayni, die dit alles in de jaren vijftig van vorige eeuw reeds zag aankomen.

Verder deelt hij de mening van Harriet Friedmann, een deskundige op het gebied van internationale voedselregimes:

De landbouw van deze wereld is niet meer in de allereerste plaats gericht op het voeden van de wereldbevolking, maar op ‘het voeden van imperia’.

Over die imperia:

Tot voor kort was de voedselvoorziening op veel plaatsen in de wereld een ‘publiek domein’ van eindeloos veel kleine producenten en een regulerende overheid. Dit publiek domein is in het afgelopen decennium razendsnel geprivatiseerd. De voedselvoorziening is nu een speelveld van nieuwe imperia die, als het nodig is, de markt met extra-economische macht naar hun hand kunnen zetten.

Hierin schuilt een groot gevaar voor eenieder van ons:

  1. voor boeren zijn ze in toenemende mate een onvermijdelijk afzetkanaal,
  2. voor veel consumenten zijn ze noodzakelijk geworden om toegang tot voedsel te verkrijgen.

alternatieven

Toch ziet de hoogleraar uit Wageningen nog een weg terug uit een wereld waarin schaarste en overdaad, honger en obesitas, concurrentie om schaarse hulpbronnen en gelijktijdige verkwisting zich allemaal tegelijkertijd voordoen:

  1. het stimuleren van boerenlandbouw,
  2. het voeren van een verstandig landbouwbeleid en, bovenal,
  3. een eerlijke en duurzame ordening van internationale handelsstromen.

Aangaande de hype rond de voedselcrisis besluit van der Ploeg stellig:

De wrange ironie is dat er bovenal wordt gewaarschuwd tegen ‘marktverstoring’. Derdewereldlanden die landbouwexporten beperken, of zoals Argentinië op dit moment doet, extra belasten, om voor de eigen bevolking de voedselvoorziening veilig te stellen zouden de markt ‘verstoren’. Zo ook zou het stimuleren van een gedecentraliseerde opwekking van bio-energie ‘marktverstorend’ zijn. Degenen die dit zeggen, bedoelen dat de ‘markt’ er enkel is ten behoeve van de nieuwe imperia.

M.a.w., dit essay van Jan Douwe van der Ploeg is niet meer of minder dan een pleidooi voor regiofair. Een bundeling van de krachten van korte keten en eerlijke handel!

Je kan het volledige essay hier downloaden in .pdf-formaat.
Het boek “The New Peasantry . Struggles for autonomy and Sustainability in an Era of Empire and Globalization” is inmiddels verschenen bij Earthscan.

Ook zo benieuwd of van der Ploeg zich dit jaar aan een paar geitenwollensokken mag verwachten tijdens het kerstfeestje op Wageningen Universiteit?

Meer lezen:

1. een aangename waarheid over de échte groene revolutie: boeren redden de wereld – familiale landbouw kan de wereldbevolking voeden

2. de wereld is een soep en de boeren zijn de ballekes

3. anders gaan eten

3 gedachtes over “Geloof niet in het gevaar van bio-diesel of andere ficties rondom de voedselcrisis

  1. Pingback: Voeding en landbouw: de nieuwe ramp « recepten en nieuwsjes vanuit de Dorpsstraat, nummer 31

  2. Pingback: regiofair begint met rechtvaardige prijzen door prijstransparantie « hoe we de krachten van fair trade en korte keten kunnen bundelen

  3. Pingback: plunder by trade als een sterretje, dat vroeg of laat de ruit doet barsten* | recepten en nieuwsjes vanuit de Dorpsstraat, nummer 31

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s