chocoladetekort: Niek Koning (WUR) rekent de oplossing door in nieuw Fair Trade Arrangement

In de Kerstuniversiteit 2014 probeerden we uit te leggen hoezo de cacaoboer arm blijft. Vandaag trekken we de deur defintief achter ons toe.

De keurmerkorganisatie Fairtrade International leek volop in het legseizoen te zitten, vorige week. Het dropte haar vroege paaseieren in het nest van Big Chocolate.

BREAKING NEWS

do 05/02/2015 – Fairtrade UK krijgt slecht nieuws uit de Britse supermarkten:

Fairtrade has slipped up. Brits have spent £37.7m less on certified goods in the supers in the past year, a fall of 4.7%. Crucially for Fairtrade suppliers […] volumes are down 7.6%.

Big / Peak Chocolate

wo 04/02/2015 – De Britse Fairtrade Foundation huurt een vaste plek in The Guardian. Het opent met:

A shortfall in chocolate in the next five years is only likely to be averted if major manufacturers such as Nestlé create a business model that includes cocoa farmers

Er wordt gezwaaid met een zoveelste onheilsrapport – dit keer van de Earth Security Group – over slinkende cacaovoorraden en hoe Nestlé, Mars en anderen daar op moeten reageren. Anders zal de wereld vergaan. Zoiets.

Ferrero en de fairtradecacaoprogrammazegel

ma 02/02/2015 – In Keulen liep de “Internationalen Süßwarenmesse”. Fairtrade Deutschland pleit – met een persbericht – voor meer toegevoegde waarde voor de cacaoboer. Het looft in één adem Ferrero, om haar inspanningen:

Ferrero nimmt am Fairtrade-Kakaoprogramm teil und ist darin größter Einzelabnehmer.

En hoopt haar partner te kunnen verleiden met de nieuwe cacaoprogrammazegel:

afbeelding van DE LIGHT-VERSIE VAN HET FAIRTRADEKEURMERK

DE LIGHT-VERSIE VAN HET FAIRTRADEKEURMERK


Bio, Fairtrade, UTZ Certified en Rainforest Alliance: samen bestrijken deze standaarden 22 procent (d.d. 2012) van de cacaoproductie in de wereld. Een derde daarvan wordt effectief verkocht met certificaat (da’s 10 procent van de totale export; Fairtrade is goed voor een vijfde daarvan).

In 2013 haakten dan ook 100 van de 1000 Fairtradegecertificeerde cacaocoöperaties af. Van de 120.000 ton Fairtradecacao neemt de markt slechts een derde af. Ferrero koopt er jaarlijks 10.000 ton van.

“We hebben met hen een contract afgesloten waarin staat dat binnen drie jaar 10 procent van hun cacao Fairtrade zal zijn,”

zegt Lily Deforce, directeur van de marktontwikkelingsorganisatie Fairtrade Belgium.

“Maar we zullen nooit communiceren over bedrijven die minder dan 10 procent Fairtrade aankopen. Dat vinden we greenwashing.”

De Ferrero-producten zullen voorlopig geen Fairtradekeurmerk dragen. Met het Fairtrade Sourcing Program werd wel een nieuw label ontwikkeld, maar dat mag enkel gebruikt worden wanneer de cacao voor 100 procent Fairtrade aangekocht wordt.

Ferrero gaat voorlopig niet verder dan 2 (dat is: TWEE) procent van haar totale jaarlijkse cacaoverbruik aan fairtradevoorwaarden in te kopen.

Mondolez en het Cocoa Life program

di 03/02/2015 – Van over de plas lieten de mondiale keurmerkslager en Mondolez (“a global snacking powerhouse, with 2013 revenue of $35 billion“) in een persbericht weten zich tot eind dit decennium aan elkaar te verbinden met als gezamelijk doel:

[…] to know farmers are benefiting from a healthy supply chain with clear terms of trade, better access to markets, and new ways for their voices to be heard.

Ook cacaotraders Barry Callebaut en Cargill doen mee met het Cocoa Life Progam.

“As defined in the Cargill approach we rate partnerships and transparency as critical components for a sustainable supply chain. This verification will strengthen our relationship by ensuring benefits flow to farmers,”

zegt Taco Terheijden, Manager Sustainable Cocoa, Cargill Cocoa & Chocolate.

machtsconcentratie

Eind vorig jaar betaalde Fairtrade Deutschland mee aan een studie. Het European Fair Trade Advocacy Office (EFTA) publiceerde deze. Daarin volgende prent, waarmee de verdeling wordt getoond, van wie wat verdient aan de cacao-annex-chocoladehandel.

wie verdient hoeveel aan de cacaohandel

KLIK OM DE VERDERE UITLEG HIERBIJ TE LEZEN

Wie gelooft dat toezeggingen als die van Ferrero en Mondolez deze orde gaat verstoren?

Volgens Fairtrade International zal het op deze manier alvast toch moeten lukken:

KLIK OP DE PRENT OM DEZE TE DOWNLOADEN

KLIK OP DE PRENT OM DEZE TE DOWNLOADEN

markt van de onmacht

Fair trade lijkt echter verstrikt geraakt in de logica (en logica ís het) van de markt en toont zich onmachtig t.a.v. de oplossingen te zoeken en te vinden in de eigenlijke oorzaken achter de geïnstitutionaliseerde armoede onder de cacaoboeren.

De marktontwikkelaar is bovendien het kleine zusje onder de goede-bedoelingen-keurmerken geworden. Tijd om zich te bezinnen.

volume cacaoproductie per keurmerk per productieland

KLIK OP DE PRENT VOOR EEN GROTERE WEERGAVE


Volgens Max Havelaar zal de boer alleen een eerlijke prijs krijgen, als de klant zijn gedrag wijzigt. Dat houdt Lily Deforce vol, in de Standaard van 3 oktober vorig jaar.

Meer fairtradechocolade eten gaat echter niets oplossen. Het is wél interessant leermateriaal, dat aantoont hoe de markt haar verschroeiende, ja, efficiënte werk doet. Wanneer je als fairtradevermarkter boven je gewicht gaat boksen, bijvoorbeeld.

In april 2011 publiceerde Test-Aankoop de prijsopbouw van een reep chocolade van Oxfam Fairtrade: 5,5 % gaat naar grondstoffen en lonen In januari 2006 zag de prijsopbouw van een reep eerlijke chocolade er volgens Test-Aankoop nog als volgt uit: 33% ging naar grondstoffen en lonen (klopte dit?)
KLIK OM DE PRENT TE OPENEN

KLIK OM DE PRENT TE OPENEN

KLIK OP DE PRENT OM DEZE TE DOWNLOADEN

KLIK OM DE PRENT TE OPENEN

2014: De melkchocolade van Tony’s Chocolonely lijkt de evolutie – geschetst door Test-Aankoop – én wat de prent van EFTA suggereert, te bevestigen. 2014: Het Duitse fairtradehuis GEPA zet andere pasjes in deze procentendans. Het telt de Duitse biomelk mee om tot een fairtradehalte van 28% te komen.
prijsopbouw in 2013 van ’n 180 grams reep melkchocolade (met gemiddeld 33,5 % cacao), als percentage van de gemiddelde consumentenprijs

KLIK OM DE PRENT TE OPENEN

GEPA prijsopbouw melkchocolade

KLIK VOOR MEER UITLEG IN PDF

markt nam de actie over

De markt nam de actie over. Daardoor leek het alsof actie niet langer nodig was. Fair Trade werd Feel Good. Dat was een vergissing.

zegt Jan Pronk (NL), ex-minister en geëngageerd binnen de FairTradeGemeenten.

pappen en nat houden

De Europese vakbonden pleiten voor een Duurzaamheidsfonds. Dat moet boeren meer macht geven, los van hun inefficiënte overheden en behoudsgezinde cacao-opkopers.

In NRC Handelsblad (d.d. 7/9/2012) zei Julie Schouten, bestuurder van de vakbond FNV Bondgenoten, daarover:

„Door een heffing op elke ton cacaobonen, komt structureel geld vrij dat boeren kunnen inzetten voor de ontwikkeling van hun gemeenschap.”

De cacaoverwerkers willen begrijpelijkerwijze niet mee en wie het fonds zal beheren, is onduidelijk. Het lijkt een doodgeboren dan wel ongewenst kind.

Ik linkte al eerder naar dit interview met Niek Koning, van Wageningen Universiteit. Citaat uit ‘Zonder eerlijker handelsverhoudingen wordt de rest pappen en nat houden’:

[…] op mondiaal niveau moeten we meehelpen aan arrangementen om de prijzen van een aantal belangrijke basisproducten te stabiliseren. In de jaren ’70 probeerde UNCTAD dat. Deze organisatie was destijds opgezet jaren om voor 17 basisgoederen een soort internationale stabilisatie van de wereldmarkt te krijgen. […] Vanaf de jaren ‘80 zijn we echter helemaal aan de andere kant gaan hangen: wereldgoederenovereenkomsten zouden niet werken en gedoemd zijn om te mislukken. En er zaten inderdaad ook haken en ogen aan, maar er waren best een aantal overeenkomsten die succesvol waren. Als je hier allemaal niets aan doet, wordt de rest pappen en nat houden.’

Onderstaande prent en uitleg indachtig, mailde ik naar Niek Koning.

KLIK OP DE PRENT VOOR EEN GROTERE WEERGAVE

GROTERE WEERGAVE? KLIK!

Lage prijzen duidt erop dat cacao niet schaars is. Er is wel een schaarste in het aantal opkopers van cacao en – zo je wil – verkopers van chocolade.

In 2013/14 tekenden de twee voornaamste cacaoproducerende landen, Ivoorkust en Ghana, beide een recordproductie op.

Hiernaast vind je een vergelijking wat betreft inkomsten uit handelsgewassen voor de export in ontwikkelingslanden. De cijfers spreken voor zich.

Mijn vraag was of anno 2015 een grondstoffenovereenkomst tussen de grote cacaoproducerende landen haalbaar zou zijn. Ik verwees naar een artikel van Joost van Kasteren, uit september 2004, dat me toendertijd mijn geloof in eerlijke handel (ergens noemde men het managed trade) hielp te bewaren.

Om de discussie over zulke akkoorden terug op gang te brengen, ontwikkelden Koning en zijn twee medeauteurs een model voor een goederenovereenkomst die wel duurzaam zou kunnen zijn.

DOWNLOAD ARTIKEL

DOWNLOAD ARTIKEL

managed trade

Enkele citaten, waarmee Niek Koning de toon zette:

‘Als je begint over ‘commodity agreements’, goederenovereenkomsten, beginnen bijna alle economen te roepen dat die geen stand kunnen houden. Daarbij verwijzen ze naar de ineenstorting van de overeenkomsten voor koffie, cacao en suiker in de jaren tachtig.

Die overeenkomsten zijn echter in elkaar gezakt omdat met name in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië, kampioenen van de vrijhandel, de politieke wil ontbrak om de spelregels te veranderen. Het is dus geen bewijs dat duurzame overeenkomsten niet mogelijk zijn. Alleen dat je ze beter moet ontwerpen.’

Deze stellingen worden goed onderbouwd in het artikel. In vogelvlucht:

Koning en zijn mede-auteurs ontwikkelden een model grondstoffenovereenkomst, ofwel een ‘Fair Trade Arrangement’. Het bestaat uit een ‘Fair Trade Fund’ dat door regeringen van ontwikkelingslanden in het leven is geroepen.

Hun systeem heeft als voordeel dat het zichzelf financiert en daardoor niet afhankelijk is van de welwillendheid van de consumerende landen. Koning en mede-auteurs rekenden uit dat bijvoorbeeld de prijs van koffie op de wereldmarkt met dergelijk fonds in vijf jaar tijd kon verdubbelen.

Een belangrijk element in de door Koning c.s. voorgestelde opzet is dat exporterende ontwikkelingslanden zelf het initiatief nemen voor een dergelijke overeenkomst, terwijl de kosten ervan door de geïndustrialiseerde landen worden betaald in de vorm van een prijs.

Koning erkent dat dergelijke overeenkomsten niet zonder slag of stoot tot stand zullen komen. Hij vermoedt dat de geïndustrialiseerde landen er zelfs geen been in zullen zien om te dreigen met het intrekken van ontwikkelingshulp en opzeggen van IMF-leningen.

Ontwikkelingslanden moeten daarom een uitgekiende strategie ontwikkelen om de verwachte sabotage van grondstof-overeenkomsten tegen te gaan.

Een onderdeel van zo’n strategie zou kunnen zijn om maatschappelijke organisaties in de geïndustrialiseerde landen uit te nodigen om deel te nemen in een ‘Fair Trade Coalition’. Een dergelijke coalitie zou handelaren en verwerkers van de betreffende gewassen onder druk kunnen zetten. Ondernemers zijn wat dat betreft gevoeliger voor maatschappelijke druk dan overheden.

Mits slim opgezet, kunnen grondstoffen-overeenkomsten dus wel degelijk functioneren en daarmee ontwikkelingslanden de mogelijkheid geven om de opbrengst van exportgewassen te benutten als startmotor voor ontwikkeling. Een bijkomend effect is dat de consument in de geïndustrialiseerde landen er voor betaalt. Niet via ontwikkelingshulp, maar via het betalen van een redelijke prijs voor de producten die hij aanschaft.


Met dit alles zou Fairtrade Belgium gediend zijn, wanneer het zegt dat de consument zijn bijdrage moet doen, maar deze daar tot nu toe maar weinig appetijt in heeft.

Ook de vakkbonden, die voor een fonds ijveren, zouden hier brood in moeten zien. Laten ze het voortaan over een Fairtradefonds hebben.

regeringen cacaolanden niet overtuigd

Ik las in het rapportageverslag van de eerste workshop op de World Cacao Conference, die in juni 2014 doorging in Amsterdam:

13. The ever-rising average age of cocoa farmers is one of the main challenges in all producing countries, aggravated further by the lack of interest among younger generations. This can be mitigated by increasing farmers’ incomes. The world market price for cocoa is an important factor. Although the six countries represented produce over 90% of the global cocoa supply, any suggestion of forming a cartel, akin to OPEC, was dismissed as unsustainable. A remunerative price should be achieved instead through other policy instruments, such as promoting the development of viable business-driven cooperatives, the clustering of farmers, diversification into a variety of mixed crops and stimulating new demand.

Niet geheel verrassend blijken de regeringen van de cacao-exporterende landen zelf geen vragende partij. Ze schuiven hun verantwoordelijkheid af naar de cacaoboeren.

tot slot: het antwoord van Niek Koning op mijn mail

Beste Steven,

Het is een paar jaar geleden dat ik mij wat met de cacaomarkten bezig hield, maar het is een boeiend onderwerp, dus heel goed om te horen dat je hiermee bezig bent.

Mijn indruk is dat de cacao/chocoladeindustrie dat dreigende tekort op zijn minst voor een deel zelf over zich heeft afgeroepen.

Om een stabiel aanbod van cacao in de wereld mogelijk te maken heb je een duurzame, tuinbouwmatige productie van cacao nodig, zoals bijvoorbeeld plaats vindt in sommige Aziatische landen. Maar het grootste deel van de productie vindt plaats in West Afrika, en daar is het nog steeds grotendeels een soort roofbouw.

Jarenlang zijn er steeds nieuwe stukken voor cacao geschikt tropisch regenwoud omgezet in plantages. Met volle zonsystemen werd de productie daarvan hoog opgevoerd, maar daardoor brandden de cacaobomen sneller op.

Uiteindelijk blijven er uitgeputte plantages die nauwelijks meer iets opleveren achter, en wordt het volgende stuk regenwoud gekapt om weer nieuwe hoog-opbrengende maar onduurzame plantages op te zetten.

Momenteel loopt dit systeem tegen zijn grenzen. Bijna al het geschikte regenwoud is gebruikt; ruzie over de eigendomsrechten over de laatste stukken in het westen van Ivoorkust heeft daar een paar jaar geleden een burgeroorlog veroorzaakt.

Voor een stabiel aanbod is zoals gezegd een transformatie nodig naar duurzame systemen, met schaduwbomen, een meer tuinbouwmatige aanpak, vormen van bemesting en dergelijke. Maar dat vraagt veel investeringen van de boeren, die alleen haalbaar zijn met stabiele en voldoende lonende prijzen.

Daarvoor hadden we tot de jaren ’80 mondiale cacaoovereenkomsten. Maar die heeft de cacao/chocoladeindustrie destijds zelf helpen afschieten, want op korte termijn wilden ze graag lage cacaoprijzen. Daardoor zitten ze nu met de gebakken peren. Nu ze moeten vrezen voor een tekort praten ze over keteninitiatieven om de productie te verbeteren, en over de noodzaak om de inkomens van de boeren te verbeteren.

Maar nadenken over de daarvoor benodigde ordening van de wereldmarkt is nog steeds een brug te ver voor ze. En niet alleen voor hen, maar ook voor veel economen en andere experts.

Daardoor hebben we met dit geluid tot nu toe ook geen voet aan de grond gekregen. Een paar jaar geleden heb ik met een aantal Wageningse landbouwkundigen een onderzoeksvoorstel geschreven om te bekijken hoe de cacao-economie gezonder te maken. Dat ging vanaf geïntegreerde gewasbescherming tot en met de ordening van de wereldmarkt. Maar door het taboe op dat laatste hebben we er geen funding voor kunnen krijgen.

Als je hier toch weer iets in wilt proberen, zijn er denk ik twee soorten organisaties om dit samen mee te lanceren. Aan de ene kant onze eigen ontwikkelings NGOs. Die moeten daarvoor wel hun liberale illusies dat alles geregeld kan worden met niche marketing e.d. overstijgen. Aan de andere kant producentenorganisaties in West Afrika. Toen ik hier een paar jaar geleden naar keek ben ik nog geen sterke cacaoboerenorganisaties in Ghana, Ivoorkust en Nigeria tegengekomen. Dus misschien zou je toch moeten beginnen bij de West Afrikaanse boerenfederatie ROPPA, hoewel die sterker is geworteld in de Sahelzone dan in de regenwoudzone aan de kust.

Voor je informatie voeg ik hierbij drie stukken:

* Het bovengenoemde onderzoeksvoorstel
* Een schets voor een soort OPEC voor cacao, geschreven voor een conferentie van ROPPA
* Een meer algemeen paper over internationale goederenovereenkomsten, geschreven voor een side-event van een UNCTAD conferentie.

Hartelijke groet, en veel succes gewenst,
Niek Koning

Dit zijn de documenten die Niek me doorstuurde.
Waarvoor dank, Niek!

DOWNLOAD

DOWNLOAD

een onderzoeksvoorstel om te bekijken hoe de cacao-economie gezonder te maken [in het Engels]

DOWNLOAD

DOWNLOAD

een schets voor een soort OPEC voor cacao, geschreven voor een conferentie van ROPPA [in het Frans]

DOWNLOAD

DOWNLOAD

een meer algemeen paper over internationale goederen-overeenkomsten, geschreven voor een side-event van een UNCTAD conferentie [in het Engels]

Uit de reeks: Kerstuniversiteit 2014

9 gedachtes over “chocoladetekort: Niek Koning (WUR) rekent de oplossing door in nieuw Fair Trade Arrangement

  1. Pingback: verklarende documenten Niek Koning, bij de idee van een Fair Trade Fonds door cacaolanden | recepten en nieuwsjes vanuit de Dorpsstraat, nummer 31

  2. Pingback: het is nu officieel: chocolademakers willen mega farms i.p.v. kleine particulaire boerenbedrijven | recepten en nieuwsjes vanuit de Dorpsstraat, nummer 31

  3. Pingback: Fairtrade Belgium over Mars – #pleisterhandel | recepten en nieuwsjes vanuit de Dorpsstraat, nummer 31

  4. Pingback: weinig ambiteuse cacaobarometer 2015 maakt weinig indruk | recepten en nieuwsjes vanuit de Dorpsstraat, nummer 31

  5. Pingback: Lord Mandelson on retail and politics Kitemarks such as Fairtrade no longer trusted by consumers | «recepten en nieuwsjes vanuit de Dorpsstraat, nummer 31

  6. Pingback: Ecobank: “helft cacaobomen Ivoorkust moet in de fik voor een verdubbeling van de cacaoprijzen” | recepten en nieuwsjes vanuit de Dorpsstraat, nummer 31

  7. Pingback: het verband tussen vluchtelingen-quota en cacao-quota – boodschap van algemeen nut voor een minister uit Hasselt | recepten en nieuwsjes vanuit de Dorpsstraat, nummer 31

  8. Pingback: moeten er nog vijanden zijn ? Callebaut kneedt verpauperde keuterboeren tot ondernemers | recepten en nieuwsjes vanuit de Dorpsstraat, nr 31

  9. Pingback: Fairtrade ten grave gedragen – fusie met Mondelēz en minimumprijzen op de schop | recepten en nieuwsjes vanuit de Dorpsstraat, nr 31

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s