Münchhausen-fairtradeballon loopt leeg voor rietsuikerboeren Fiji en Belize

13.000 producenten en hun familieleden verliezen hun fairtradepremies, ten bedrage van bijna 13 miljoen dollar per jaar [FIJI]

lege ballon

Brandend actueel: suiker, de grondstof zonder vrienden. Geen snoepmerk dat er zich graag openlijk mee associeert. Weinig NGO’s die er openlijk over communiceren. Ik probeerde eerder wel eens, maar zweeg vooral ‘to protect the innocent‘. Dat hoeft nu niet meer.

Paraguay, India

In de nieuwe FAIR (magazine van Oxfam-Wereldwinkels) lezen we er wél over:

Sinds ook India fairtrade- en biosuiker kan aanleveren op de EU-markt, worden de kansen voor Paraguayaanse suiker op de markt in de kiem gesmoord. Montillo, een ontwikkelingspartner van Oxfam-Wereldwinkels, zit dan ook gevangen in een erg moeilijke context.

Fiji, Belize

Ook de suikerboeren uit Belize en Fiji zitten in vieze papieren. Al heeft dat evenveel met slecht management en beleid als de EU te maken. Grootschalig geörganiseerde fairtrade blijkt hierop niet te zijn ingericht. Rode draad in beide suikerdossiers is een vreemdsoortig verbond tussen het fairtradekeurmerk en wankele suikerreus Tate & Lyle.

Tate & Lyle

De Britse suikermarsjang Tate & Lyle was het eerste grote merk dat helemaal voor Fairtradesuiker ging in 2008. Het werd de grootste betaler van de Fairtradepremie, een bedrag – uitgekeerd bovenop de overeengekomen prijs – voor investeringen in sociale, ecologische en economische ontwikkelingsprojecten. De omschakeling naar Fairtrade zorgde meteen voor een verhoging met 53% van Fairtrade-gecertificeerde suiker.

Dit was niet persé een beslissing uit menslievendheid. Daarover straks meer.

Tate & Lyle en Fiji

Tate & Lyle liet deze week weten dat het geen fairtradesuiker uit Fiji meer kan aankopen, wegens een dramatische daling van de verkoop van het merk.

Het wijt deze daling aan een aantal marktgerelateerde factoren, zoals een toename van het aanbod van fairtradesuiker naar de EU uit andere plaatsen (zoals Oxfam zegt, dus).

Dramatische veranderingen in de suikerpolitiek van de Europese Unie hebben de verkoop van de fairtradesuikerhandelaar ook een lelijke slag toegediend.

Het bedrijf zegt dat het besluit, om te stoppen met de aankoop van fairtradesuiker uit Fiji, op geen enkele manier iets zegt over de prestaties van de producentengroepen. Het zegt dat het de beslissing pas nam na bestudering van alle mogelijke alternatieven.

Ongeveer 13.000 producenten en hun familieleden verliezen hun fairtradepremies, ten bedrage van bijna 13 miljoen dollar per jaar.

Tate & Lyle en Belize

Ben Richardson (University of Warwick) in 2010 [WORD DOCUMENT] over het toetreden van grote industriële suikerspelers tot het systeem van Fairtrade:

[…] Het besluit van Tate & Lyle om haar zakken suiker te verkopen onder het Fairtradelabel[…] werd ingegeven door de belangstelling van de consument naar de herkomst. Maar wat ook belangrijk was, is dat de industrie in Belize reeds bestond uit veel kleinschalige telers en dat de Tate & Lyle rietsuiker reeds 30 jaar afkomstig was van dit land.
Zodoende was het relatief eenvoudig om het Fairtradecertificatiesysteem te implementeren. Met andere woorden, het bedrijf “zat op een goed verhaal” “dat vroeg om te worden verteld”.

De ethiek van de consument is niet de drijvende kracht van de manier waarop de suikerindustrie zich gedraagt. In de mate dat we van een ‘ethische wending’ kunnen spreken in de industrie, kunnen we deze verklaren door bepaalde feiten die zich sowieso stellen en nu worden aangegrepen en benadrukt door de verwerkers. Consumentenethiek is hier een bijproduct, van tweede orde. De meer belangrijke factoren zijn (internationale) veranderingen in de politieke regulering, grondstoffenmarkten en voedingsgewoonten geweest.

Menslievenheid was dus niet dé motivator. Dat hoeft ook niet. Maar dat Tate&Lyle haar suiker haast volledig aankoopt/-kocht in het Midden-Amerikaanse land Belize is niet toevallig. Belize is een ACP-land dat op een gunstigere suikerinvoer richting Europa kon rekenen. Maar nu de EU haar poltiek weer heeft aangepast, stuikt eveneens de door Tate & Lyle georganiseerde fairtradehandel op Belize in mekaar.

Ook in Belize vielen de premies dramatisch terug: van 8 tot 1 miljoen dollar, in één jaar.

wat zegt dit over ‘het’ Fairtradekeurmerk?

minimumprijs op de schop

Eerst en vooral moest – o.a. door de samenwerking met Tate & Lyle – de minimumprijs voor fairtradesuiker sneuvelen. In 2009 schreef ik “+ 362%: verkoop fairtradesuiker boomt, maar kleine suikerproducent verarmt“. Je kan dit Tate & Lyle moeilijk verwijten, het is een keuze, waarbij vooral de fairtradebeweging een principe liet varen.

slavensuiker?

In 2013 vroeg ik me over Tate & Lyle af of het hier ging om Max Havelaar-slavensuiker?

Oxfam

Oxfam-Wereldwinkelt volgt een andere weg, met kleinere ontwikkelingspartners, die het van heel nabij opvolgt. Je kan het hier lezen [PDF, uit haar nieuwste FAIR-magazine].

Ook geen gemakkelijke weg. Aan u het oordeel over welke de beste is om te volgen.

problemen in Belize

Wat verder een feit is: Tate & Lyle en de suikerboeren van Belize, dat is nooit koek en ei geweest. Ik heb hier al een half jaar een verhaal rond klaarstaan. Het leest als een goedkope thriller. Wie weet ga ik het alsnog eens bovenhalen. Wat ik wel al kwijt wil, is dat de fairtradehandelspartner “Belize Sugar Cane Farmer’s Associationhet ene na het andere schandaal veroorzaakte in de lokale pers, de afgelopen jaren.

Aan de BSCFA werd plots enorme bedragen aan premies overgemaakt, die binnen door Fairtrade geforceerde structuren dienden beheerd te worden. Daarin slaagden enkele generaties beheerders niet zo goed. Ook de door Fairtrade afgedwongen nieuwe regels rond milieu en kinderarbeid bleken vaak dode letter. De BSCFA zag in Tate & Lyle Sinterklaas en in Fairtrade Zwarte Piet. En dan weer juist omgekeerd.

Ethical-Sugar, een los-vast verband van onderzoekers uit de academische wereld en mensen werkzaam in de suikerindustrie, vraagt zich in “The Politics of Fairtrade Sugar in Belize: Fairer for Whom?” [PDF] af waarom Fairtrade werd geïntroduceerd in Belize:

Was Fairtrade launched prematurely, at the behest of Tate & Lyle?

problemen in Fiji

Over de suikersector in Fiji. Lees het goed geschreven en informatieve artikel, van begin dit jaar “Fiji struggles to make sweet dreams a reality“.

Ook hier zie je hoe Fairtrade zich aandient, als ware het een logische volgende stap, in de geschiedenis van de grote Britse belangen, in ver-weg-landen:

It was in 1874 that the British took over Fiji and the Pacific nation was declared a British crown colony. That gave it a special status and Fiji could rely on the fact that British refineries would buy its raw sugar at a fixed price, higher than the one in the world market. At the time, the sugar was exported to England and till today, the UK remains the biggest importer of Fijian sugar.

Opnieuw, piece of cake om dit om te zetten naar fairtradecontracten, zolang de kolonisator – excuseer: fairtradegrootindustrieel – mag bepalen wat een faire prijs is.

Fairtrade en handel blijken verder echter vooral twee totaal gescheiden werelden.

So far, Fiji has benefited from an EU law that stipulates that 15 percent of the European Union’s sugar needs should be met by poor countries such as Fiji who are also allowed custom-free imports. The law is set to expire in 2017 after which Fiji will be competing on the global market with sugar giant Brazil and its own bigger neighbor, Australia.

“Fiji has to lower its production costs […] if it is to survive on the highly competitive and cut-throat market.“

Het Fairtradekeurmerk leende zich ook hier niet tot economisch rationeel beleid. En dus ook hier berichten in de schandaalsfeer:

The International Labor Organization has demanded that the Pacific nation should be stripped of its certification because working conditions on the plantations and in the sugar mills have repeatedly sparked protests. The country seems unable to balance its economic aspirations, attempts at sustainable production and the dark legacy of its past.

Mars en Coca Cola en Max en Oxfam

Ik schreef er al eens eerder wat over, i.v.m. MARS haar ‘fairtrade-ambities‘:

Under fierce lobbying pressure from multinational sugar processors – Coca-Cola, Nestlé, Mars – the EU argues that the reform is made in the spirit of freer markets and better value for the European shopper,

Dat stond in The Guardian, 21 februari j.l.

Het waren m.a.w. MARS, NESTLE en COCA COLA, die actief lobbyden bij de EU, om haar suikerregime te veranderen, ten nadele van suikerboeren in achtergestelde landen als Belize en Fiji. Met succes en zeer zware gevolgen voor de rietsuikerboerengroepen aldaar, die in fairtrade geen trigger vonden om zich hiervoor klaar te maken.

Zowel Fairtrade Belgium als Vredeseilanden deelden onmiddellijk daarop nog goede punten uit aan MARS. En Jan Burger, Sustainability Manager NWEN Coca-Cola, liet zeven april 2015 op de bedrijfswebsite fijntjes weten:

De relatie met Oxfam is uitstekend en samen werken we aan een betere wereld.

Münchhausen

De problemen op Belize en Fiji zijn vooral van structurele aard en Fairtrade heeft daar weinig aan verholpen. Je kan moeilijk anders dan vragen hebben bij het gebrek aan verantwoordelijkheidszin van het Fairtradekeurmerk.

Daarvoor moet ik misschien het hele verhaal van de fairtradesuikersaga in Belize en Fiji eens van naadje tot draadje uit de doeken doen. Maar als goede verstaander heb je zeker begrepen dat het Fairtradekeurmerk zich helemaal laten gaan heeft in het adagium “everything counts in large amounts“.

Haar belangen, om de premiehandel kunstmatig op te blazen, doen denken aan de verhalen van de mythische Baron von Münchhausen. De Münchhausen-suikerballon van Max Havelaar is nu doorprikt en loopt leeg. Heel erg pijnlijk dat de boerengroepen in Fiji en Belize, voor zulk een economisch even waan– als on-zinnig experiment voor de fairtradekar gespannen werden.

ondertussen in Fiji: de moraal van het verhaal

De gedelegeerd bestuurder van de Fiji Sugar Corporation, Abdul Khan, in onderstaand persbericht van 11 augustus j.l.

“I’m not against Fairtrade but when I’m out there negotiating sugar sales, I’m negotiating for the best price for us […]
“And if I have to compromise Fairtrade values to get the best price or a better price for our sugar, I’m more inclined to do that.

Hierover binnenkort meer. De PR-afdeling van Fairtrade International is zich nog achter de oren aan krabben, hoe dit alles binnen haar marketingstrategie verder te duiden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s