FAIR TRADE IN EENZIJDIG NEGATIEF DAGLICHT IN MO*

DIENSTMEDEDELING: Vorige week werd ik vriendelijk benaderd door een journalist van de Volkskrant. Maar ik doe geen publieke verklaringen of dergelijke meer over wat ik hier neerschreef en/of wat ik vandaag daarover denk.
M.A.W. DEZE BLOG BLIJFT OP RUST.

De gelegenheid maakt de man. Dus twee kleine upDates mijnentwege.

  • We zijn in Hasselt hard aan het werk, met de vrijwilligers van de wereldwinkel, aan twee sjieke uitbreek-scenario’s. Als het af is, moogt/moet ge zeker komen kijken!
  • Cacao en chocolade… Daarover schreef ik hier veel. Het blad MO* deed dat zopas ook. Mijn collega Bart voelde de noodzaak te reageren. Relevant genoeg om effe het stof van deze blog te blazen. Tot ergens te velde of later!

ALS VERSCHENEN OP DE WEBSITE VAN OXFAM-WERELDWINKELS

door Bart Van Besien, beleidsmedewerker Oxfam-Wereldwinkels

Op 14/1 verscheen een artikel in MO* als eerste in een onderzoeksreeks over Fair Trade als systeem en het label Fairtrade. Vooral kritische stemmen werden gehoord zonder veel nuance.
Dit stuk is een reactie op het artikel ‘Fairtrade als chantagemiddel voor écht eerlijke handel’. Het stuk verkondigt halve waarheden, scheidt nooit het kaf van het koren en maakt de lezer niet veel wijzer in het complexe vraagstuk van (on)eerlijke handel. De vraag is dan ook wie er met dit ‘onderzoek’ een dienst wordt bewezen.

Cacaokartel: eindelijk eerlijke handel voor cacaoboeren?


Het cacaokartel van Ivoorkust en Ghana verraste vriend en vijand en biedt perspectieven naar een nieuwe handelsorde waarin ontwikkelingslanden durven op te boksen tegen multinationals. Dat is helemaal in lijn met waar de fairtradebeweging voor strijdt. Het artikel dat op 14/1 op mo.be verscheen, legt volgens ons niet de vinger op de wonde.

Elke sector kent zijn complexiteiten. Dat geldt zeker voor de cacaosector. Maar Fair Trade is zoveel meer dan cacao. Alleen daarover hadden we een artikelreeks kunnen schrijven. In dit stukje zoomen we in op de reden waarom het cacaokartel en Fair Trade net wél complementair zijn, al bestaat er niet zoiets als wonderoplossingen.

De volledige fairtradebeweging juicht het initiatief van Ghana en Ivoorkust om de macht in de cacaosector naar zich toe te trekken, luidkeels toe. We hopen dat dit het begin is van een nieuwe handelsorde, waarin de onevenwichtige machtsverhoudingen in de sector terug recht getrokken worden. Het is echter geen initiatief zonder risico’s. Een groot deel van het succes zal afhangen van de mate waarin boeren erin slagen zich te organiseren en naast de multinationals ook hun eigen overheid tot verantwoording te roepen. Het alternatief: de (huidige) vrije marktwerking heeft de voorbije decennia bewezen desastreus te zijn voor boeren en voor bossen.

Bittere chocolade


De cacaosector is een bijzonder onduurzame sector. Een recent rapport van WWF toonde aan dat – wanneer je naar de ‘geïmporteerde ontbossing’ in België kijkt – cacao slechter scoort dan palmolie. Ook kinderarbeid blijft structureel aanwezig in de cacaosector. En al deze problemen worden gedreven door het feit dat boeren bezig zijn met overleven. De gemiddelde cacaoboer moet 3 keer meer verdienen om aan een leefbaar inkomen te geraken.

Al die problemen zijn nog des te meer hemeltergend als je weet dat de chocolade-industrie elk jaar goed is voor een omzet van 100 miljard dollar en dat de sector gedomineerd wordt door enkele multinationals die bij elke overnamegolf groter worden. De 3 grootste traders staan in voor de handel van 3/5 van de cacaoproductie wereldwijd.

en de overname door multinationals


Een groot deel van de problemen in de sector zijn een direct gevolg van het terugdringen van overheidsinterventies eind jaren 1980 met de Washingtonconsensus. In Ivoorkust werd daarmee het stabilisatiefonds afgeschaft, waardoor elke buffer tegen de volatiele marktprijzen verdween. Akkoord: corruptie was zeer problematisch, ook in die periode. Maar het ‘afschaffen’ van overheidsinterventie legde de weg vrij voor de verdere overname van de sector door de multinationals.

In diezelfde jaren ‘80 ontstond Max Havelaar (vandaag Fairtrade). Het initiatief zorgde ervoor dat je met je pakje koffie of reep chocolade boeren een eerlijke prijs betaalde en hen hielp in het versterken van hun producentencollectief of -coöperatie. Fairtrade is een exponent uit de Fair Trade beweging, waar ook de Oxfam-Wereldwinkels uit voortkomen. De sterkte van het Fairtradelabel is dat het mogelijk is voor alle bedrijven om deel te nemen. Daardoor konden coöperaties grotere volumes onder betere condities verhandelen. De premies zorgden ervoor dat de organisaties zich beter konden uitbouwen. Vooral in Latijns-Amerika ontstonden er zo producentennetwerken die het nog steeds opnemen voor de kleine boeren.

Wildgroei aan duurzaamheidsinitiatieven


De industrie liet echter niet lang op zich wachten en lanceerde haar eigen certificeringssystemen zoals UTZ en Rainforest Alliance (vandaag samengesmolten). Om een idee te geven van de grootteorde: Rainforest Alliance staat voor 30% van alle verhandelde cacao, Fairtrade staat voor ongeveer 3%. Vandaag is er ook een schijnbaar oneindige reeks in-house duurzaamheidsinitiatieven van bedrijven van Cocoa-Life (Mondelez), over Cocoa Horizons (Barry Callebaut) tot Cocoa Plan (Nestlé). Wat al deze initiatieven en certificeringssystemen gemeenschappelijk hebben is dat ze de louter kijken naar de landbouwtechnische problemen en wegkijken van het machtsonevenwicht: geen minimumprijzen, geen (of heel beperkte) premies.

Het zorgde er ook voor dat Fairtrade er niet in slaagde om de lat verder omhoog te trekken. De grote merken en traders schrikken niet terug voor het weghalen van een logo van de verpakking en er een ander minder veeleisend logo op te plakken. Dat is één van de redenen waarom een vrijwillige aanpak voor duurzaamheids- en mensenrechtenkwesties nooit zal volstaan.

Overheden grijpen de macht


Die boodschap hebben de Ivoriaanse en Ghanese overheid eindelijk ook begrepen. Ze konden niet blijven wachten tot alle bedrijven – uit duurzaamheidsoverwegingen – een hogere prijs zouden betalen. Daarom legden ze hun verschillen opzij en dwongen ze een prijsverhoging af van 400 USD per ton bovenop de marktprijs. Oxfam-Wereldwinkels riep samen met andere middenveldorganisaties de bedrijven meteen op om niet terug te deinzen van hun verantwoordelijkheid. De lat moet stevig omhoog getrokken worden en daarom moeten overheden zich met de zaak gaan moeien. Respect voor mensenrechten laat je niet over aan de goodwill van bedrijven.

Uiteraard is dit niet zonder risico’s. De overheden van Ghana en Ivoorkust gaan opnieuw een stabilisatiefonds met grote sommen geld beheren. Wanneer boeren en coöperaties niet sterk staan, dan is het risico vrij groot dat ze dat geld nooit zullen zien. En dat is waar Fairtrade al decennialang op inzet: het versterken van coöperatieve structuren die hun leden vertegenwoordigen en hun belangen verdedigen.

Nieuwe handelsorde


De prijsverhoging die door de overheden van Ghana en Ivoorkust wordt voorgesteld is trouwens nog lang niet voldoende om aan een leefbaar inkomen te geraken voor cacaoboeren. Daarom betaalt Oxfam Fair Trade, de handelspoot van Oxfam-Wereldwinkels, nog 1000 USD bovenop de Fairtrade Minimumprijs van 2400 USD. Oxfam Fair Trade had waarschijnlijk minder succes gehad in het vinden van een organisatorisch sterk uitgebouwde partnercoöperatie, als het Fairtradesysteem niet had bestaan.

Om boeren echt te geven waar ze recht op hebben, een leefbaar inkomen, moet elk chocoladebedrijf minstens die prijs betalen. Als de overheden van cacaoproducerende landen boeren kunnen helpen om hun deel van de reep terug te krijgen, dan slagen ze er misschien ook nog in de rol van de cacao-multinationals terug te dringen. Dan kunnen we hopelijk na 40 jaar de Washingtonconsensus begraven.

Hopelijk treden we dan een nieuw tijdperk binnen waarin ontwikkelingslanden zelf hun handelsbeleid kunnen uittekenen en die handel geregeld is in functie van bescherming van de rechten van boeren, arbeiders en bossen, en niet langer in functie van bedrijfsbelangen. Dat is ook de strijd van de volledige Fairtradebeweging waar Oxfam-Wereldwinkels deel van uitmaakt.

premier Michel zoekt, FairTradeGemeente Hasselt víndt heilig verbond

Een plezante start van de Week van de Fair Trade in Hasselt, gisteren in de krant: vanaf deze week hun je bij de Minderbroeders en bij hun overburen, bakkerij Bakkersdochter, speculoos kopen, gemaakt met o.m. suiker van onze wereldwinkel, bloem van Pieter Coopmans (de Herckenrodeboer), honing van Marc Severi (de stadsimker), echte melkerijboter én dat op smaak gebracht met kruiden, aangepast naar het seizoen. Gebakken door Jacques Vanderstraeten (bekend van de Hotelschool, de Orde van de Speculaas en… deze blog 😉 ).

Deze ‘Paterkes speculoos’ is een initiatief van Jacques en zijn dochter Heleen, Rogier Rensen – bezieler van de cohesie in onze wijk – alsmede pater Karel Dewilde, pater Piet Nulmans, gardiaan Louis Spreuwers, Marleen Dullers en Jos Kuppers.

Vanuit de fairtradegedachte en het Franciscaans gedachtengoed is dit hun eerbetoon aan het Heilig Paterke van Hasselt – pater Valentinus – wiens troost en gezelschap, enkele deuren verder dan de wereldwinkel, ook vandaag nog door vele mensen wordt gezocht. Het artikel in het Belang van Limburg kun je hier terugvinden. Scan van het artikel, helemaal onderaan deze pagina.

Vorige week, zo meldde VRT NWS, sprak Premier Michel voor de VN: “Ik doe een dringende oproep voor een “heilig verbond” tussen Afrika en Europa“. De zegen van ons heilig Paterke daarvoor, heeft hij.

Wil onze eerste minister echter iets meer werelds betekenen voor de Afrikanen, dan mag hij zaterdag 13 oktober binnenlopen bij ons in de wereldwinkel om zijn lege pot choco in te komen ruilen. Hij mag vandaag al onze nationale Oxfam-petitie ondertekenen, want als Afrika ergens nood aan heeft, is het wel eerlijke handel. Met of zonder zegen van de Universele Kapitalistische Theologen.

Teken zelf hier de petitie: https://apps.oxfamwereldwinkels.be/petitie/

uitsmijter

In zijn boek “een Nieuw Verhaal van de Wereld” beschrijft Riccardo Petrella uitgebreid, wat hij noemt, de “Universele Kapitalistische Theologie“. Citaat: “Het verschil tussen de God van Abraham en de God van de Markt bestaat erin dat wij voor de eerste allemaal Zijn kinderen zijn en en waarde hebben in Zijn ogen, terwijl velen onder ons voor de God van de Markt een overtolligheid worden zodra wij niet langer rendabel zijn voor het kapitaal, een overtolligheid die alleen geld kost en dus geëlimineerd moet worden.” “Volgens het evangelie van de concurrentie bestaat de wereld niet uit rechten, maar uit veroveringen.

paterkes-speculoos-af

ARTIKEL UIT BELANG VAN LIMBURG OVER PATERKES SPECULOOS

hoera! Dinah heeft haar tweedegraadsdiploma vroedvrouw

Olé, vandaag verjaar ik. Maar daarvoor ben ik niet bij u in de mailbox gekropen. Wel om te melden dat Dinah haar tweedegraadsdiploma van vroedvrouw definitief in ontvangst heeft mogen nemen, afgelopen vrijdag. Een verjaardagscadeau dat niet te overtreffen valt.

Hiermee heeft Dinah haar eerste grote levensdoel bereikt. Voor een weesmeisje in Uganda een enorme prestatie. Duizenden scholieren in Vlaanderen kennen Dinah van de Oxfam-DVD ‘from Dinah with Love‘. Die DVD is ondertussen gedateerd, maar fair trade kent in onze geen afdankertjes: Trots dus dat we (met sommigen onder u) Dinah hebben kunnen helpen deze droom te realiseren.

Momenteel lijkt men zich binnen fair trade hard te willen gaan maken voor wat men noemt een “leefbaar inkomen” (living wage). Wat ik leerde uit dit project voor Dinah: wereldwinkelvrijwilligers brachten 3.334 euro bij mekaar om Dinah haar studies te bekostigen. En op enkele tientallen euro’s na is de rekening l-e-e-g. Zoveel kost het dus om ook in een arm land als Uganda 2 jaar te studeren en te reizen om werk te zoeken. Ik ben benieuwd naar de opslag aan welke de fairtradetheeboeren van Kayonza (waar Dinah opgroeide) zich mogen gaan verwachten, om met dat voor hen bedachte leefbaar inkomen voortaan – zonder hulp van superrijken als Frans en ik – hun kinderen verder te kunnen laten studeren.

uitsmijter

Jawel zulle, ik ben he-le-maal afgekikt van het bloggen. Maar de volgende dagen volgen nog enkele updates over waar ik indertijd uw tijd en aandacht voor vroeg.

N.a.v. de blog eind vorige week over Lidl Duitsland dat enkel nog fairtradebananen zou gaan verkopen:

schakelt na Lidl Duitsland ook België over op 100% #fairtrade bananen, Philippe Weiler?

Het was zo één van die strijdpunten van mijn blog (LEES over de Banafrut: g(r)een frog fraud) en lezer/bananenexpert Luc @Bananas4All meldt me het blijde nieuws: Lidl gaat ook overschakelen op 100% fairtradebananen (zoals den Aldi).

Een overwinning voor Myriam en haar Oxfam Duitsland-ploeg. Nu Philippe Weiler vragen in België hetzelfde te doen?

Wel, we plannen in mei 2019 alvast Hans-Willem van der Waal van Agrofair naar Universiteit Hasselt te halen voor een lezing. Daar zou een mooi dubbelgesprek met Philippe kunnen aan opgehangen worden. We zetten ons aan het werk.

De opbrengsten voor fairtradebananenboeren zijn erg goed en de fairtradepremies brengen echt heel veel geld binnen in hun gemeenschappen. Helaas gaat dat niet op in de cacao- of koffiehandel.

Gisteren bracht de president van Honduras het trieste lot van de koffieboeren in zijn land ter sprake op de bijeenkomst van de Verenigde Naties.

Vandaag buigen fairtradebazen zich in Brussel over het inkomen van die suggelaars.

Hopelijk vinden ze daar wel een antwoord op een vraag die ik me al zolang stel.