‘Chocolade mag niet zomaar snoepgoed zijn’ – broodje-aap-verhalen over fair trade evenmin

Schoon artikel in de Standaard van 15 juni 2013. Op de nogal ongenuanceerde uitspraken (broodje-aap-verhalen) over fair trade wil ik toch even ingaan.

met de bakfiets van Amsterdam naar Brugge

Afgelopen weekend (EDITIE zaterdag 15 juni 2013) stond er in de Standaard een stevig artikel [ BLZ 1 | BLZ 2 | BLZ 3 ] met de Brugse chocolatier Dominique Persoone in een hoofdrol. Hij verzamelde de pers, door zijn chocolade met een gepimpte bakfiets van Amsterdam over te brengen naar zijn winkel in Brugge.

PAGINA 1 VAN HET ARTIKEL IN DE STANDAARD

KLIK OP DE PRENT VOOR EEN PDF VAN HET VOLLEDIGE ARTIKEL

bron: destandaard.be

biochocolade aangevoerd per zeilschip

Het idee van deze milieuvriendelijke transportwijze is de voortzetting van de filosofie van de ‘Granada Chocolate Factory’. Zij vervoeren hun biologische chocolade steevast met het historische zeilschip Tres Hombres. Daarnaast liggen hun cacaoplantages dichtbij de fabriek, zodat ze direct verwerkt kunnen worden om de chocolade zo verantwoord mogelijk te produceren en te distribueren.

Tot voor kort heette het dat buitenlandse chocolades nooit voet aan de Belgische grond zouden kunnen krijgen, maar een fijnproeverspubliek beslist daar stilaan anders over. Kleine ondernemers in Latijns-Amerika of Afrika produceren en verhandelen (dankzij het internet) nu over heel de wereld hun eigen chocolades, van zelfverbouwde cacaobonen. Van de afgewerkte producten blijft een maximum aan toegevoegde waarde in de landen van herkomst, veelal ontwikkelingslanden. De tussenhandel en grote chocoladeverwerkende bedrijven worden er immers netjes tussenuit geknipt.
Direct Cacao heet het initiatief waaronder ze zich aan het verenigen zijn.

‘El Ceibo’ – een partner van Oxfam-Wereldwinkels – verkoopt ook zelfgeproduceerde chocolade. Vooralsnog ligt die echter nog niet te koop in de Wereldwinkels.

elceibo

De fairtraders zouden nochtans gecharmeerd moeten zijn. Want wat die mensen doen is het in praktijk brengen van wat zij zouden willen. De nieuwe plannen van Oxfam-Wereldwinkels komen daar voor een stuk al aan tegemoet, want zij willen nu de hele keten in rekening nemen en daar hoort dus ook bijvoorbeeld het transport bij.

Toch moeten we opletten. En niet té enthousiast worden. Het artikel in de Standaard leest immers als een onbetaalde publi-reportage. Er wordt nogal lichtzinnig over een aantal aspecten van internationale handel (én wereldhandel) heengestapt.

De CO2-voetafdruk van een kopje koffie

Citaat uit het artikel:

“Niet zo lang geleden was koffie gewoon koffie, nu kun je zelfs in de supermarkt kiezen tussen uiteenlopende herkomstgebieden.’
Die koffie in de supermarkt heeft weleens een fairtrade- of een biolabel, maar nooit belandt ze ‘CO2vrij’ of zonder uitstoot van broeikasgassen in de winkelrekken.”

Nuancering:
Ook de koffieproducenten verzamelen informatie om in de toekomst de CO2-voetafdruk van hun producten op de verpakking te vermelden. De Duitse koffieproducent Tchibo paste de CO2-voetafdruk toe op een arabicakoffie uit het noorden van Tanzania. Hij berekende de som van de broeikasgassen gedurende de levenscyclus van een kopje koffie, inclusief de consumptie- en de afvalfase. Eén kopje koffie heeft een voetafdruk van 59,12 g CO2-equivalent, zo bleek. Daarvan neemt de teeltfase een zeer groot deel voor haar rekening: 32,99 g. (Kanttekening: bij gebrek aan goede gegevens is Tchibo er niet in geslaagd de positieve CO2-effecten van schaduwteelt mee in rekening te brengen. Het bedrijf stelt de opname van schaduwteelt in de analyse wel voor als verbetertraject.) Het overzeese transport was goed voor slechts 1,15 g CO2-equivalent, de afvalfase eveneens voor 1,15 g. Opmerkelijk is de grote bijdrage van de consumptie aan de voetafdruk: 17, 90 g. Dit is een gemiddelde van verschillende methodes van koffiezetten. Een koffiemachine veroorzaakt een uitstoot van broeikasgassen die zesmaal hoger ligt dan filterkoffie. Voor wie één en ander in perspectief wil zetten: de Europese Unie legt tegen 2015 een CO2-norm van 130 g per kilometer op voor nieuwe personenwagens.

Bron: fairtradekookboek.files.wordpress.com/ (PDF)

lichtzinnige fairtradekeurmerken?

Citaat 2 uit het artikel:

Springen we doorgaans te lichtzinnig om met fairtradekeurmerken?
Erik Sauër vindt van wel, en niet eens omdat Oxfamchocolade wordt vervoerd met vervuilende schepen. ‘De producten die met een fairtradelabel verkocht worden, zijn een heel ander verhaal dan dit hier. Koop je bijvoorbeeld een reep fairtradechocolade uit de fabriek van Barry Callebaut, dan is de kans heel groot dat die gemaakt is van bonen die niet eerlijk verhandeld zijn.

Nuance:
Dit systeem – en dat is zeker geen geheim – heet ‘mass balance’.
Wat is ‘mass balance’? Vergelijk met energie uit windmolens: een consument die zijn energieleverancier betaalt voor groene energie, weet dat er uit zijn stopcontact thuis niet precies die door windmolens opgewekte stroom komt. Maar hij kan er wel op rekenen dat de hoeveelheid energie die hij gebruikt op een groene manier opgewekt is. Dus: of een consument nu fairtradechocolade koopt uit ‘mass balance’ of fairtradechocolade die volledig traceerbaar is, de impact in het Zuiden blijft dezelfde.

Wanneer een chocolademaker bijv. 500 ton cacao koopt, dan koopt hij 500 ton volgens fairtradevoorwaarden, inclusief het betalen van $200/ton voor de fairtradepremie. Hij mag niet meer chocolade verkopen onder het fairtradekeurmerk, als hij kan maken van 500 ton cacao. Dus als de bonen in een later stadium worden gemixt met niet-fairtradebonen – wat vaak gebeurt bij chocolade, die aan hoge volumes en tegen consumentvriendelijke prijzen wordt geproduceerd – krijgen de cacaoboeren toch 100% van de voordelen, welke het fairtradelabel garandeert.

In de praktijk belanden in bijv. Ivoorkust inderdaad alle cacaobonen van eenzelfde kwaliteit in hetzelfde scheepsruim.

Op deze manier kunnen ook grote bedrijven als Nestlé of Mars fair trade gaan verkopen. En kunnen kleine chocolademerken (als Oxfam) toch gebruik maken van de schaalgrootte en betaalbare producten in de rekken krijgen.

Resultaat van deze aanpak in het Verenigd Koninkrijk: nog maar een jaar of vijf geleden was slechts 1% van alle verkochte chocolade Fairtrade, nu is dat reeds 12%. Dit zorgt voor een enorme impact voor de cacaoboeren, om hun problemen en armoede aan te pakken.

Bron: www.bbc.co.uk/programmes/b006mg74/features/fairtrade-chocolate

Meer berichten in de categorie Mass Balance op deze blog

Advertenties

plunder by trade als een sterretje, dat vroeg of laat de ruit doet barsten*

We krijgen er niet genoeg van onze staatskassen en onze voorraadkasten thuis te spekken middels plundertochten in verre oorden.

Europa propageert de geörganiseerde onverantwoordelijkheid. Maar ‘het zuiden’ slaat (dra) hard terug! Vandaag vernietigde China een grote lading Belgische chocolade.

* vrij, naar een tweet van NielsFCWillems

Belgische overheid financiert plundertochten

De Westerse honger naar veel en goedkoop voedsel, legt een grote druk op de landbouwgrond in het Zuiden. En België laat zich daarin allerminst onbetuigd. Vooral in de import van soja en palmolie weegt ons land relatief zwaar door.

Dat stellen 11.11.11, Oxfam-Solidariteit, CNCD, AEFJN, Entraide & Fraternité, FIAN Belgium, en SOS Faim in het vandaag verschenen ngo-rapport ‘De wedloop om land‘.
Eén constante: de rol van de Belgische overheid en bedrijven is onmiskenbaar.

de voedselparadox

Waarom zouden mensen zich hier druk over maken? Jan Douwe van der Ploeg [ link ] formuleert enkele bedenkingen, in het pas verschenen boek ‘De Voedselparadox‘:

[…] stel, dat de eiwitstroom – de invoer van soja, maïs, tarwe en noem maar op – vanuit de Derde Wereld naar Europa stilvalt. Dat zal een keten aan consequenties tot gevolg hebben. Opeens zullen mensen gaan beseffen, dat het voedsel, dat ze gewend zijn te eten er gewoon niet meer is; of ze er nu wel of niet veel voor willen betalen.

[…] het evenwicht tussen productie en consumptie […] moet worden gedefinieerd voorbij het niveau van een globale wereldmarkt. We weten immers dat het marktmechanisme, zeker zoals het nu werkt, op de lange duur geen zekerheid biedt. In ieder geval zal het tot veel ontwrichting leiden. En het kent al een heel hoge prijs; onder andere een permanente ontwrichting in de Derde Wereld.

[…] interne factoren zou[den] wel eens voldoende kunnen blijken voor het in gang zetten van zodanige veranderingen in Brazilië, dat die in Europa een schokgolf kunnen veroorzaken. Zo bezien is die hele eiwitstroom vanuit de Derde Wereld, waarvan nu sprake is, bijna een infuus waar Europa aan ligt.

steenkooluitstoot draagt bij tot woestijnvorming

Over die ontwrichting in de Derde Wereld: eerder onderzoek suggereerde al een verband tussen de verbranding van kolen in Europa en de droogte in de Sahel, maar een nieuwe studie maakt voor het eerst gebruik van decennia van historische waarnemingen die de wereldwijde verschuiving van regenzones aantonen.

“Een van onze onderzoeksstrategieën is om uit te zoomen”, zegt hoofdauteur Yen-Ting Hwang. “In plaats van de neerslag op een bepaalde plaats te bestuderen, proberen we patronen te onderscheiden.”

“We vinden het belangrijk dat mensen weten dat de uitstoot van sulfaataerosoldeeltjes niet alleen lokaal de lucht vervuilen, maar ook afgelegen klimaateffecten hebben”, zegt Hwang.

“Lange tijd werd gedacht dat de droogte voor een groot deel te wijten was aan slechte landbouwpraktijken en woestijnvorming. Maar in de afgelopen twintig jaar hebben we ons gerealiseerd dat dit een verkeerde redenering was. Atmosferische en oceanologische patronen zijn beduidend krachtiger in het bepalen van de plaats waar de regen valt”, zegt co-auteur Dargan Frierson.

Water wordt de aardolie van morgen. Zo wordt wel eens beweerd. Egypte en Ethiopië hebben er een hoogoplopende ruzie over: Egypt warns Ethiopia over Nile dam.
droogte_egypte

plunder by trade: waterroof

Onze staatskassen en voorraadkasten zijn gevuld met oorlogsbuit. Vaak gaat het om water in een verswaarjasje naar europese snit. Water verpakt als snijbloemen uit Kenia of als asperges uit Peru, bijvoorbeeld.

Snijbloemsector in Kenia geen rozengeur en maneschijn [ link ]

De mensenrechtenschendingen in de Keniaanse bloemensector zijn al langer bekend. Gemiddeld worden de werknemers 47 dollar (35 euro) per maand betaald, ver beneden de 118 dollar (89 euro) die de Keniaanse grondwet aanbeveelt voor losse arbeiders.

En daar houdt het niet bij op:

“De echte gezondheidsproblemen duiken vaak pas jaren na de blootstelling aan die producten op”, zegt arts Mohamed Karama van KEMRI. “Mensen zouden geen uren aan een stuk in die serres mogen werken.”

Maar van het allergrootste belang is de waterroof die hier plaatsvindt. De ons veel te vroeg ontvallen Keniaanse milieudeskundige en mensenrechtenactivitste Wangari Maathai won de Nobelprijs voor Vrede in 2004 en vroeg zich af in haar biografie:

“Wat moeten we doen als het Naivasha-meer uitdroogt?”

Peruaanse woestijnasperges [ link ]

Waterroof gebeurt vanuit alle hoeken van de wereld. Jan Douwe van der Ploeg:

Neem het voorbeeld van Catacaos in Peru. Je hebt er velden en daarnaast wonen boerenfamilies. Deze hebben honger en zouden deze velden dolgraag bewerken. Maar dat kunnen ze niet. Niet omdat ze niet beschikken over de nodige kennis of omdat er niet genoeg landbouwkundig onderzoek zou zijn. Nee; dat komt omdat ze geen water krijgen. Dat wordt namelijk afgetapt voor de aspergevelden.

De kust van Peru is een extreem droog woestijngebied, dat wordt doorkruist door een aantal rivieren, waarlangs er geïrrigeerde landbouw is (irrigatie is de kunstmatige winning en verdeling van water; red.). Water is er bij uitstek schaars. En wat zien we? Grote gedeelten van de Peruaanse kust zijn inmiddels gespecialiseerd in het telen van asperges en soortgelijke producten, die met een jumbojet naar Europa worden gevlogen. Asperges is biologisch bezien niet veel meer dan verpakt water met een aparte smaak, dat in cellen zit ingepakt. Vanuit een van de meest droge gebieden ter wereld wordt dus een deel van het heel schaarse water naar Europa geëxporteerd.

Als dat in Peru ontwikkeling zou brengen, zou het misschien nog tot daar aan toe zijn. Maar realiteit is, dat het in Peru leidt tot harde sociaal-economische uitbuiting, tot het buitenspel zetten van boerengemeenschappen. Boeren, die in de loop van de tijd hebben bewezen de streek met hun producten tot ontwikkeling te kunnen brengen, worden als zijnde irrelevant gewoon opzij geschoven.

Alle wegen leiden naar China… vinden we er ook de oplossingen?

Zo komt het toch over. Ook Belgische melk – van koeien ‘gebouwd’ op goedkoop geïmporteerd krachtvoer – lijkt op weg naar de status van luxeproduct in China.

Inza, de consumptiemelkdivisie van de Milcobel-groep, voert sinds ruim een jaar Vlaamse consumptiemelk uit naar China. “Het gaat maar om enkele procenten van de uitvoer, maar niettemin is het groeipotentieel er enorm, omdat hun eigen productie voorlopig ontoereikend is. Melk wordt in China beschouwd als een luxeproduct”, vertelt Mottar. “De mensen sparen er geld om melk voor hun kinderen te kunnen kopen.”

Maar verder zegt dit weinig over het Chinees model. Van der Ploeg een laatste maal:

Het aardige is, dat China heel duidelijk een alternatief laat zien voor het nog gangbare ontwikkelingsdenken. Sinds het midden van de jaren vijftig laat de landbouwproductie in China een onafgebroken agrarische groei zien op een min of meer gelijkblijvende hoeveelheid grond. Het gaat hier om een intensivering van de landbouw en een groei van de productie, in belangrijke mate aangedreven door kleine boeren. In vrijwel alle wetenschappelijke theorieën wordt dit neergezet als een onmogelijkheid. Kleine boeren kunnen geen ontwikkeling brengen, is de redenering. Feit is in 1980 leefden er in China nog zo’n 600 miljoen mensen onder de armoedegrens. Nu zijn dat er minder dan 10 miljoen: een enorme daling. In Afrika – dat de speeltuin is geweest van veel Westerse ontwikkelingsstrategieën – zien we exact het omgekeerde. Daar is het aantal mensen dat in extreme armoede leeft in dezelfde periode in absolute zin zelfs gestegen.

Wat er ook van mogen zijn.

In China hebben ze een nieuwe manier gevonden om lekkerder varkensvlees te maken. Ze trainen de varkens in zwemmen.

Zo bericht Foodlog.nl.

Test-Aankoop 12/2012: Palmolie onder de loep

In het Test-Aankoop Magazine van december 2012 werden de Oxfam-Wereldwinkels vermeld in een artikel over palmolie.

  1. Link naar het artikel: korte versie
  2. Link naar de volledige PDF: uitgebreide versie

Belgium TG112_palmolie_wie-is-duurzaam