chocoladetekort: Italiaanse passatamaffia zet Ghanese boerenjongens op de boot naar de EU

In de reeks Kerstuniversiteit 2014 leggen we uit waarom de cacaoboer arm blijft.
INTERMEZZO: de EU lust geen ontwikkelende landbouwindustrie in Ghana.

Ik berichtte in deze reeks al over hoe de EU een importtaks van 50% op de zoetwaren van de Oekraïense chocoladepresident Petro Poroshenko wil heffen.

Nogal wat mensen vinden toch dat de fairtraders beter chocolade in Afrika laten maken, om zo het Europese oorlogsbeleid vermomd als vrijhandel te ontmaskeren.

The Dark Side of the Italian Tomato

KLIK VOOR WEBAPP

KLIK VOOR DE WEBAPP

Italië leidt de Europese tomatenverwerkende industrie met een aandeel van 53% van de productie. De EU investeert zwaar in die industrie. Deze verwerkt de tomaten tot saus en concentraat, waarmee de straten van Accra, hoofdstad van Ghana, worden overspoeld om zo de verwerkende industrie aldaar te breken.

Deze documentaire toont hoe hierdoor de jeugd in Ghana wordt beroofd van kansen op werk. Velen zijn gemigreerd naar Europa, en belandden als plukkers-zonder-papieren… in de tomatenvelden van Zuid-Italië.


Bekijk de webappdocu via webapps.aljazeera.net.

BEKIJK DE WEBREPORTAGE OP AL JAZEERA

BEKIJK DE WEBREPORTAGE OP AL JAZEERA

Uit de reeks: Kerstuniversiteit 2014

chocoladetekort: herbeluister radioreeks over cacao- en chocoladehandel op wdr5.de

In de reeks Kerstuniversiteit 2014 leggen we uit waarom de cacaoboer arm blijft.
SPRECHEN SIE DEUTSCH?: Von der Plantage bis auf den Adventsteller.

Het zijn dezer dagen de recepten en besprekingen van Oxfam-wijnen die de lezers naar de blog leiden. Dus pauzeren we even verder en putten onze inspiratie elders. Onderstaande inkijk in de cacaohandel loont écht de moeite en in een kwartiertje heb je ook je Duits weer wat opgefrist. Wat let je nog?

Naast deutschlandradio.de besteedt ook WDR-5 Morgenecho deze maand in zes radiostukjes, over de weg die cacao aflegt vanuit West-Afrika. Op de plantages in Ivoorkust en in Ghana is kinderarbeid nog steeds een belangrijk thema. Op zoek naar verse, goede grond worden wouden vernietigd, om nieuwe plantages aan te planten. Tegelijkertijd blijft de vraag: krijgen de kleine cacaoboeren een eerlijke vergoeding voor hun harde werk? En: manipuleren regeringen, speculanten en beurzen de cacaoprijs?

Kakao – Das braune Gold

Kind beim Abfüllen von Kakaobohnen nach dem Trocknen Serie (1/6) – Kakao, das braune Gold: Schokolade aus Kinderarbeit
Evelyn Appiah Kubi vom Kakao-Produzenten "Kuapa Kokoo" aus Ghana Serie (2/6) – Kakao, das braune Gold: Gute Bohnen, schlechte Bohnen?
Händler sitzen am 16.10.2014 in Frankfurt am Main (Hessen) im Handelssaal der Börse an ihren Monitoren Serie (3/6) – Kakao, das braune Gold: Wer hat die Markt-Macht?
Plakat zur Welt-Kakao-Konferenz in Abidjan 2012 mit Kakaofrüchten im Vordergrund Serie (4/6) – Kakao, das braune Gold: Wer führt den Kakao-Sektor?
Opfer des Kakaobooms: Tote Tropenhölzer Serie (5/6) – Kakao, das braune Gold: Waldsterben für Kakao
Tafel in einer Schule in der Stadt Grand Bassam Serie (6/6) – Kakao, das braune Gold: Kakao-Bauern auf der Schulbank

Redaktion: Marc Heydenreich / Antje Diekhans

Uit de reeks: Kerstuniversiteit 2014

ethisch als metafoor voor duurzame armoede #MEERDANNIKSMAARNIKSMEERDANDAT

Opzij (x3) Zwarte Piet – Maak plaats (x3) voor die even brave als zwarte cacaoboer.


Bedrijven die de schijn wekken voor fair trade te zijn, blijken geloofwaardiger in de ogen van de consument, dan zij die er effectief voor zeggen te strijden. Dat vertelde ik je al.

Vorige week rond deze tijd citeerde ik je uit een recente impactstudie in opdracht van dat andere keurmerk “Utz Certified” (bekend van Kwatta):

“Nevertheless, farmers find that premium payments do not fully compensate for their increased production costs.”

Ik tweette @UTZCertified daarover en Han de Groot (Executive Director UTZ Certified) kwam persoonlijk langs op deze blog, om te reageren:

weet dat dat bewustzijn er altijd al was, maar de knoppen om aan te draaien en eea goed te beinvloeden zijn beperkt, helaas.

Eerlijk. Maar opnieuw: waar staat de ethische handel eigenlijk voor?

Vandaag liep ik tegen deze tweet aan:

KLIK VOOR DE TWEET

KLIK VOOR DE TWEET


Ethisch, duurzaam en goedkoop gevangen in één vierletterwoord “LIDL” (i.e. @liduk).

Wat krijgt de cacaoboer voor zoveel-fair-voor-zo-weinig-geld terug?
Volgens een artikel op theafricareport.com vandaag, bijzonder weinig:

Fairtrade is not having a major impact on poverty levels in Ghana, but it is helping cocoa workers to send their children to school.

Klinkt beter dan niks, maar toch. Hulpboer Prosper kan het niet helemaal genieten:

Prosper earns around $45 a month, $10 less than some producers on the neighbouring private farm. Prosper says that non-Fairtrade firms can have lower running costs that allow them to channel more into wages.

Fairtrade plantations can have higher costs because they have to spend to maintain their certification.

M.a.w. ALLE keurmerken blijken de boer laten op te draaien voor de certificatiekosten…

it does not seem that […] cocoa farming households are escaping poverty or moving up a wealth ladder

Oxfam Ghana zegt:

that more needs to be done to build the capacity of women labourers to negotiate collectively a fairer market price and take advantage of potentially lucrative export markets.

Maar wie moet die lucratieve markt dan wel vertegenwoordigen? Blijkbaar verarmt de boerin, wanneer ze handel gaat drijven met de ethische handelaars.

De Ghanese vakbond GAWU (General Agricultural Workers Union) beweert:

there has been some disappointment in the lack of impact Fairtrade has had on working conditions, which remain similar to those on private farms.

Slik.

Rainforest Alliance vond in Adrien Kouadio, een cacaoboer in Ivoorkust, toch iemand die dol is op de coöperatie waarmee hij werkt. Die is gecertificeerd door de Rainforest Alliance. Afgelopen voorjaar reisde Kouadio mee met de cacaobonen van zijn land. Eerst naar de haven van Abidjan, en daarna over de zee naar een chocoladefabriek in Engeland, om vervolgens in een winkel in Londen te eindigen.

Een verhaal dat lijkt op een sprookje, dus.

Dit lijkt te vloeken met wat ik eerder berekende en waar Rainforest Alliance me niet in tegensprak. [ Klik op onderstaande prent, voor het hele plaatje dat niet blijkt te kloppen ]

#MEERDANNIKSMAARNIKSMEERDANDAT

#MEERDANNIKSMAARNIKSMEERDANDAT

Voor marketeers is ethische handel geen sprookje, maar wel gratis als Sinterklaas. Terug naar het begin van dit artikel: Bedrijven, die de schijn wekken voor fair trade te zijn – door her en der gericht uit te pakken met de fairtradezegel op de verpakking – komen geloofwaardiger over bij de consument – dan bedrijven die langs hun hele gamma (zeggen te) strijden voor fair trade.

Strategie die zich terugbetaalt:
1. keurmerken framen een leuk verhaal van gelukkige boeren,
2. keurmerken lekken met mondjesmaat hun gebrekkige resultaten (zodat niemand kan claimen: dat hebben jullie ons niet gezegd),
3. keurmerken certificeren een handvol individuele producten van grootbedrijven, die verder zwijgen over gelukkige-boeren-ondanks-gebrekkige resultaten.

Strategie die niet loont:
1. ethische bedrijven framen zelf een leuk verhaal van gelukkige boeren,
2. ethische bedrijven zwijgen over hun gebrekkige resultaten (waarmee ze zichzelf verder in slaap sussen),
3. ethische bedrijven leuren met een totaalassortiment van producten, welke niet waar kunnen maken wat er op de verpakking wordt gesuggereerd*.

* Weliswaar is hier ook de trend verder te zwijgen over gelukkige boeren en gebrekkige resultaten op de verpakking en naar een geframed verhaal te linken op bedrijfswebsites

Oxfam Fair Trade-chocopasta voortaan met biologische fairtradepalmolie uit Ghana

Waarom bevat Oxfam Fair Trade-chocopasta palmolie?


Palmolie heeft een aantal eigenschappen die deze olie erg geschikt maakt voor voedingsproducten in het algemeen en meer specifiek voor chocopasta. Zo blijft ze bij kamertemperatuur consistent. Dat geeft enerzijds de nodige hardheid aan de chocopasta en zorgt er anderzijds voor dat de choco goed smeerbaar is. Kortom: palmolie geeft chocopasta zijn karakteristieke smeuïgheid. Daarnaast zorgt de olie ook voor de nodige stabiliteit in het eindproduct, want palmolie wordt niet zo snel ranzig.

Ecologische en sociale druk

De producttechnische eigenschappen en de brede toepassingsmogelijkheden van palmolie hebben de vraag naar palmolie de voorbije jaren sterk doen toenemen. En die gestegen vraag legt een erg grote druk op het ecologische en sociale systeem van de productielanden. In Maleisië en Indonesië, momenteel de twee grootste productielanden, worden eeuwenoude regenwouden kaalgekapt en kostbare veengebieden in gebruik genomen om plaats te maken voor grootschalige palmolieplantages. Die plantages verontreinigen de bodem en het grondwater door de massale inzet van pesticiden. De voortdurende expansie van de plantages brengt ook vele landconflicten met zich mee. Bovendien wordt lokale arbeid vaak goedkoop uitgebuit (lage lonen, lange werkdagen en weinig sociale bescherming) en worden boeren via oneerlijke contracten aan een beperkt aantal grote verwerkers gebonden. De lokale gemeenschappen gaan er dus zelden op vooruit.

Anders is het bij initiatieven die biodiversiteit in rekening brengen, zorgzaam omspringen met de natuur en aandacht hebben voor mens en milieu. Die bestaan ook. Bijvoorbeeld boerenassociaties van kleinschalige boeren die oliepalm telen op daartoe geschikte gronden, zonder het gebruik van pesticiden. Onze producent Serendipalm is daar een voorbeeld van.

Palmolie vervangen is niet (altijd) de beste oplossing

Palmolie kan ook duurzaam en sociaal rechtvaardig verbouwd worden – het hangt er daarbij vanaf hoe het ontgonnen en geteeld wordt. We moeten dus opletten om niet het gewas zelf te veroordelen, maar wel de grootschalige wijze waarop het vandaag geproduceerd wordt. Want als ze op de juiste wijze geteeld wordt, heeft palmolie een lage ecologische impact. Dit heeft te maken met de erg hoge opbrengsten die de oliepalmen opleveren. Daardoor moet minder land ontgonnen worden voor palmolie dan voor een zelfde hoeveelheid andere plantaardige olie (bijvoorbeeld soja-, koolzaad-, of zonnebloemolie). Bovendien is het een erg resistent gewas dat vaak het hele jaar door ontgonnen kan worden. Daardoor heeft het gewas veel potentieel als diversificatiegewas en kan het ook rendabel door kleinschalige boeren verbouwd worden. Palmolie ondoordacht vervangen door andere plantaardige oliën is daarom niet de beste optie.

Waar komt de palmolie in de Oxfam-chocopasta vandaan?

Oxfam koopt de palmolie voor haar chocopasta aan bij een associatie van kleinschalige palmolieboeren uit Ghana (Asuom). Ghana behoort tot de grotere West-Afrikaanse regio waar de oliepalm van nature voorkomt. In Ghana worden oliepalmen al vele jaren verbouwd door plaatselijke boeren. Enerzijds voor lokale consumptie en anderzijds om hun inkomen uit het telen van andere gewassen (bijvoorbeeld cacao en citrus) aan te vullen. Voor de productie van palmolie moet dus geen hectare regenwoud gerooid worden. Het Serendipalmproject produceert bovendien fairtrade- en biologisch gecertificeerde palmolie onder het IMO Fair For Life label. Door de combinatie van fairtrade- en biologische criteria verzekert het label naast een billijke vergoeding voor boeren en arbeiders ook volledige traceerbaarheid. Op die manier profiteren kleinschalige boeren en hun gemeenschappen toch mee van de verhoogde vraag naar de grondstof en garandeert Oxfam een verantwoordelijke en transparante keten.

Ondersteuning van boer en fabrieksarbeider

Het Serendipalmproject ging in 2006 van start met het opzetten van een eigen ruwe verwerkingsfaciliteit en verenigt vandaag ruim 600 boeren uit zes verschillende gemeenschappen. Gemiddeld bezitten de kleine boeren anderhalve tot twee hectare grond om oliepalm te verbouwen.
Het verwerkingsatelier stelt daarnaast ongeveer 200 personen tewerk, een groot deel van hen zijn ongeletterde vrouwen die zich verenigd hebben in de Daniema Women Association. Alle arbeiders in de fabriek zijn sociaal verzekerd en krijgen naast een Kerst- en Paasbonus ook een gratis warme maaltijd per dag. Na het persen van de olie uit de palmvruchten gaan de perskoek en de resten van de vruchtenbundels gratis naar de boeren, die deze gebruiken als biologische mest. De maatregel kadert in een strategie om op een biologische manier de bodemvruchtbaarheid te verbeteren, waardoor een gelijke oppervlakte land meer kan opbrengen. Via de associaties hebben de boeren ook toegang tot nieuwe en verbeterde zaailingen. Ten slotte verleent Serendipalm de boeren ook renteloze kredieten om hun velden te helpen onderhouden in het laagseizoen.

Versterking van de gemeenschap

De boeren krijgen voor hun vruchten een prijs die boven de lokale marktprijs ligt. Daarbovenop ontvangen ze ook een biologische en een sociale premie. De biologische premie (10% bovenop de aankoopprijs) wordt rechtstreeks uitbetaald aan de individuele boeren en wordt meestal besteed aan het betalen van arbeiders die de velden onderhouden (snoeien en wieden). De sociale premie komt ten goede aan de hele gemeenschap. Een democratisch verkozen comité waarin zowel boeren (uit de verschillende gemeenschappen) als arbeiders van de verwerkingsfaciliteit vertegenwoordigd zijn, bepaalt wat ermee gebeurt. In het verleden werd de premie onder andere gebruikt voor de bouw van waterputten en publieke toiletten in de omliggende dorpen.

Wat met de gezondheidsaspecten?

Palmolie is relatief rijk aan verzadigde vetzuren. Een te grote inname hiervan doet het risico op hart- en vaatziekten stijgen en kan ook leiden tot een verhoogde LDL-cholesterol (de zogenaamde ‘slechte cholesterol’). Het is dus van belang om de dagelijkse consumptie van verzadigde vetzuren te beperken. Zoals bij veel producten en ingrediënten geldt de regel ‘overdaad schaadt’ en blijft een gevarieerd dieet belangrijk. Toch wijzen we er op dat er maar kleine hoeveelheden palmolie in de Oxfam-chocopasta’s zitten (4% palmolie in de hazelnootpasta en 2,35% in de fondantpasta).

Bovendien is het plaatje op het vlak van gezondheid complexer dan dat. Voor ze bruikbaar zijn voor chocopasta moeten andere plantaardige oliën vaak van vloeibare in vaste stof omgezet worden (hydrogeneren). Maar dit proces zorgt vaak voor transvetzuren in het eindproduct. Volgens wetenschappers zijn deze nog schadelijker dan verzadigde vetzuren. Omdat palmolie bij kamertemperatuur vast is, hoeft ze dit proces niet te ondergaan. Ook om gezondheidsredenen is het dus niet altijd de beste oplossing om palmolie te vervangen door andere plantaardige oliën.

Meer weten?

Sarah De Smet – Dienst aankoop: sarah.desmet@oft.be

Hielke Van Doorslaer – Dienst politiek beleid & Zuidwerking: hielke.vandoorslaer@oww.be